Mustafa Bey’in ilk hatırlatması yerinde. Ki’ye ek demek çok doğru değil. Dikkatimden kaçtı ne yazık ki. ama bağlaç demenin de sorunu çözeceği sanmıyorum. Burada “ki” kelimesi bana öyle geliyor ki ingilizce’deki “that” kelimesi ile çok benzer bir yapı. İngilizce’de bu anlamdaki “that” kelimesine Complementizer diyoruz. Ama bu tartışmaya girmemek adına ki’ye işlevsel kelime gibi bir tanımlama yapmak ona ek demekten daha doğru olurdu.

İkinci yorumun ise doğru olduğunu ama sorunu çözmediğini düşünüyorum. Ki işlevsel kelimesinin kökeni Türkçe olmayabilir ancak bu sorunumuzu çözmüyor. Şöyle anlatabilirim: Chomskyci dilbilime göre bir dilin o dili kullananlardan soyutlanmış bir grameri yok. Yani bir anlamda “Türkçe’nin grameri” diyebileceğimiz ve üzerinden insanların kullandıkları cümleleri “doğru” ve “yanlış” olarak gruplayabileceğimiz bir kurallar bütünü yok. Bir dilin grameri o dili kullanan kişinin içselleştirdiği sistem ne ise oldur. Demem o ki bu yaklaşıma göre ne kadar insan varsa o kadar gramer vardır. Dolayısıyla Türkçe konuşan insanlar hem ki ile (ve başta olduğu için Türkçe’nin parametrik özelliklerinden farklı bir özellik kullanarak) hem de “dık” eki aracığıyla cümlelerin içine cümleler yerleştiriyorlar. Bu bir ikilik ve sorun olmaya devam ediyor.

Elbette bunları açıklanmıyor ya da açıklanmayacak diye söylemiyorum. Eminim bir açıklaması vardır ve belki bu konu bir dilibilimci tarafından ele alınmıştır. Ancak sadece bazı sorunlara işaret etmenin gerekli olduğunu düşündüğüm için böyle bir ek yapma ihtiyacı hissettim. Bundan bağımsız olarak zaten açıklamamız gereken çok sorun olduğu da ortada. Diğer türlü dilbilimin sonu geldi demektir.

Umarım açıklayıcı olabilmişimdir.

Örnek cümledeki “ki” ek değil, bağlaçtır. Türkçe’nin parametrik özelliklerine uymamasının nedeni de Türkçe olmaması olsa gerek.