Evrim Çalışkanları » Evrimi Anlamak Yeni Bölümler

Yeni Bölümler: Kökendeşlik ve Görevdeşlik

duygu — Wed, 18 Aug 2010 15:15:06 +0000

Bu ay üç bölümlük ve her zamanki gibi pek öğretici ve keyifli bir yazı dizisini sizlerle paylaşıyoruz. Bu yazı dizisi, biyolojide çok önemli iki kavramı öğretmeye odaklanıyor: kökendeşlik (ing. homology) ve görevdeşlik (ing. analogy). Bu iki kavram, çeşitli organizmalarda gözlemlediğimiz yapısal, davranışsal, fizyolojik ve benzeri özelliklerin kökenlerini tanımlamamızı sağlayan, evrim biliminde çok önemi olan iki kavram.

Bildiğiniz gibi bilim insanları yaptıkları laboratuvar araştırmalarında fare, tavuk embriyosu, kurbağa, meyve sineği gibi pek çok farklı canlıyı kullanıyorlar. Bu canlılarda yapılan araştırmaların insanlara dair fikir verebilmeleri, evrimsel olarak kökendeş özelliklere sahip olmamız. Örneğin bir kurbağanın bacağındaki kemikler ile insan bacağındaki kemikler ortak bir atadan gelen kökendeş yapılar olduğu için, kurbağa bacağının embriyonik gelişiminden öğrendiklerimiz büyük ölçüde insan embriyosu için de geçerli oluyor.

Ama dikkat!!! Birbirine benzer görünen her yapı kökendeş olmayabilir! Bu da demek oluyor ki, örneğin doğada gördüğümüz her göz, her kanat, her diken, her yüzgeç… aynı evrimsel kökene sahip olacak diye bir kural yok. Örneğin birbirine çok çok uzak akraba olan köpekbalığı (adı üstünde bir balık) ve yunusun (bir deniz memelisi) sırt yüzgeçleri birbirine çok benzer görünse de tamamen farklı kökenlerden gelmektedir. Bu yapıların gelişimini araştırdığımızda bambaşka genetik denetim mekanizmaları ile yapıldıklarını görmemiz çok olasıdır. Bu yüzden bilim insanları yapacakları araştırmalarda, diyelim eğer insan gözü hakkında bir fikir edinmek istiyorlarsa, kullancakları model hayvanın gözünün insan gözü ile kökendeş olup olmadığını önce mutlaka belirlerler.

Bu, kökendeşlik ve görevdeşlik kavramlarının ne kadar önemli ve aydınlatıcı olabileceğine dair sadece bir örnek. Başka örneklere tıp, tarım, doğa koruma gibi alanlarda da rastlayabiliriz. Konu hakkında daha fazla bilgi edinmek ve evrimin bu çok temel ve önemli iki kavramını öğrenmek için bu yazı dizisini mutlaka okuyun!

1. Bölüm: Benzerlikler ve farklılıklar: Kökendeşliği ve görevdeşliği anlamak

2. Bölüm: Görevdeşlik: Karidesler ve Salyangozlar

3. Bölüm: Kökendeşlik: Bitkilerden Sorulur

Keyifli okumalar!

Evrim Çalışkanları

Küçük bir hatırlatma: Yeni yayınlanan bölümlerden haberdar olmak için Evrimi Anlamak ana sayfasındaki “bizden haber alın” kutusuna e-posta adresinizi yazarak haber listemize üye olabilir veya Facebook sayfamızdan yenilikleri ve etkinlik haberlerini takip edebilirsiniz. Ayrıca yeni bölümlerin listesine bu sayfadan da ulaşabilirsiniz. Önerileriniz, sorularınız veya bize katkı koyabileceğiniz konular için bu blogdaki “hakkımızda” sayfasındaki e-posta adresinden bizlerle bağlantıya geçebilir veya bu yazıya yorum yazarak düşüncelerinizi bizlerle paylaşabilirsiniz.

http://evrimianlamak.org/evrimwiki/images/f/ff/Sharkdolphin2.gif

Yeni Bölümler: Kapan çeneli karıncalar ve Ateş Karıncaları

duygu — Wed, 30 Jun 2010 12:52:06 +0000

Bu ayki yeni bölümlerimiz çok ilginç iki karınca türü, onların garip uyarlanımları, acılı ısırıkları ve başka türlerle etkileşimleri sonucu geçirdikleri evrimle ilgili.

Şimşek Hızlı Isırışlar ve Garip Uyarlanımlar: Bu ayki ilk yazıda söz edilen karıncaların çeneleri o kadar kuvvetli ki, bir ısırık hareketi ile kendileri çok uzağa fırlatarak av olmaktan kurtuluyorlar. Bu minik süper kahramanların videolarında attıkları çoklu saltoları görünce çok şaşıracağınıza eminiz. Bu yazının sonunda öğretmenlerin faydalanabileceği tartışma soruları var.

Ateş Karıncaları İstila Edip Evrilirler: Bu ayki ikinci yazımızda ise, Amerika kıtasında kimselerin pek sevmediği ateş karıncaları ve onların Kuzey Amerika’yı istilasından bahsediyoruz. Bu minicik ve zararsız görünen karıncaların bir ısırığı ile zerkettikleri zehir, insan derisinde büyük bir alana yayılabilir ve aylar süren bir kaşıntıya, daha da kötüsü derinin o bölgesinin ölümüne sebep olabilir. Normalde Kuzey Amerika’da yaşamayan ateş karıncalarının, buradaki doğal karınca kolonilerinin ölümüne sebep olup onlarla yer değiştirmesi nasıl olmuş, bu durum nasıl büyük problemlere yol açmış ve karıncaların evrimini anlayarak insanoğlu bu problemle nasıl başa çıkmaya çalışıyor? Cevapları (ve dahasını!) bu keyifli yazı paketinden öğrenebilirsiniz.

Keyifli okumalar!

Evrim Çalışkanları

Yeni Bölümler: “Baykuş Papağanını Korumak” ve “Peygamber Devesi Karidesi”

duygu — Mon, 31 May 2010 03:56:43 +0000

1) Baykuş Papağanını Korumak

Nesli tükenme tehlikesiyle ciddi şekilde karşı karşıya olan baykuş papağanı, diğer ismiyle kakapo, haberlere çıktığında bu durum genellikle iyiye işaret değildir. 1995 yılında, uçamayan bu büyük kuşlardan sadece 51 tanesi anayurtları olan Yeni Zelanda’daki sığınak adalarda dolanıyorlardı. Onların tükenmesine engel olmak için biyologlar papağanları avcıların olmadığı adalara taşıdılar. Fakat tehlikesiz bu ortamda bile onların üremesini sağlamak mümkün olmuyordu. Bunun sebebini sonunda anlıyoruz ve bu sayede bu hayvanların soyunun tükenmesine müdahale edebileceğiz gibi görünüyor. Nasıl olduğunu merak ediyorsanız ayrıntılar bu yazıda!

2) Peygamber Devesi Karidesi

Diğer bütün organizmalar gibi peygamber devesi karidesi de geçmişin evrimsel yükünü sırtında taşır. Bu evrimsel yükün karidesi nasıl ölümcül bir blöf oyununa ittiğini görün. Bu yazıda, bir soyun atalarından aldığı kalıtsal özelliklerin bu soyun gelecekteki evrimini nasıl kısıtlayabileceğini öğreneceksiniz. Özellikle, dış iskeletin eklembacaklılarda evrimin yönünü nasıl değiştirdiğini ve bir grup organizmanın (yazımızdaki örnekte peygamber devesi karidesi) dış iskeleti tarafından oluşturulan sınırlar içinde nasıl “yeterince iyi” çözümler geliştirdiğini göreceğiz.

Keyifli okumalar!

Evrim Çalışkanları

Yeni Bölümler: “Bakteri evrimi ile savaşmak”, “Çiftçiler İlaç Bağımlılığını Bırakıyor” ve “Evrim Biliminin Kanıtları”

duygu — Mon, 03 May 2010 02:38:21 +0000

1) Bakteri evrimi ile savaşmak

Dr. Carl Bergstrom evrimi yönlendiriyor. Washington Üniversitesi’ndeki laboratuvarında Carl, mikrop popülasyonlarının evrimsel geleceklerini nasıl kontrol edebileceğini, onları farklı ortamlara sürükleyerek anlamaya çalışıyor. Bu laboratuvar, geleneksel bir biyoloji laboratuvarına hiç benzemiyor: burası odalar, test tüpleri, mikroskoplar ya da petri kapları yerine bilgisayarlar, yazı tahtaları, kitaplar ve kahve makineleri ile dolu. Carl daha zeki köpekler yaratmaya ya da T. rex’i yeniden canlandırmaya çalışmıyor. Onun gözü daha ulaşılabilir bir hedefte: hastanelerde ilaçlarımıza karşı direnç geliştirebilecek şekilde evrilmiş bakterileri kontrol altına almak. Bu çalışmasında araç olarak bilgisayarları, matematiği ve evrim kuramını, fikirlerini test edebilmek için de hastanelerin yoğun bakım ünitelerini kullanıyor. Bu çalışma, evrim kuramının insan yaşamındaki en önemli uygulamalarından birine örnek.

2) Çiftçiler İlaç Bağımlılığını Bırakıyor

Bu ay bakterilerin antibiyotik direncine sahip olacak şekilde evrilmesi konusunda bir diğer yazı da Evrimi Anlamak’taki Evrim Haberleri arşivinden geliyor. Eylül 2005 tarihli bu haber, kümes hayvanları için kullanılan antibiyotiklerin insan sağlığına dolaylı etkileri ile ilgili. Haberde Baytril isimli antibiyotiğin kümes hayvanlarında kullanımının Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından yasaklanması anlatılıyor. Bu kararın alınma sebebi, antibiyotiklere dirençli bakterilerin evriminin doğuracağı tehlikeleri azaltmak. Bu yazının sonunda öğretmenlerimizin derslerde kullanabilecekleri tartışma soruları ve kaynakça bulunuyor.

3) Evrim Biliminin Kanıtları

Evrim kuramının kalbinde yatan temel fikir, yaşamın milyarlarca yıldır var olduğu ve zaman içinde değişime uğradığıdır. Kanıtların ezici çoğunluğu bu gerçeği destekler. Bilim insanları evrimin detayları hakkında tartışmaya devam ediyorlar, ancak “Yeryüzündeki yaşam uzun bir geçmişe sahip midir?” sorusunun cevabı en azından iki yüz yıldır “evet” olarak yanıtlanıyor. Bu bölümde dünya üzerindeki yaşamın öyküsünü ortaya dökmek için kullanılan kanıt gruplarını keşfedeceksiniz.

Keyifli okumalar!

Evrim Çalışkanları

Yeni Bölümler: “Evrime Isınmak”, “Evrim Biliminin Katkıları: Tarım” ve “Kansere, Evrimin Merceğinden Yeni Bir Bakış”

duygu — Thu, 01 Apr 2010 02:33:21 +0000

Bu ay 3 yeni yazı ile karşınızdayız. Bu yazılardan ilki, kimi türlerin evriminin küresel ısınmadan nasıl etkilendiğiyle ilgili. Diğer iki yazı ise evrim kuramının insan yaşamındaki pratik uygulamalarından bahsediyor: tarım ve sağlık.

1) Evrime Isınmak

Küresel ısınma (iklim değişikliği), adı üstünde, sıcak bir konu. Her ne kadar küresel ısınmanın sebebi, yani insanoğlunun üretimleri sonucu ortaya çıkan sera gazlarının sıcaklık artışına sebep olması, yeni bir haber değilse de, küresel ısınmanın etkileri hep manşetlerde. Hatırlarsanız, bir Evrim Çalışkanı olan Dr. Arpat Özgül’ün de küresel ısınma yüzünden küçülen koyunlar ile ilgili makalesi geçtiğimiz sene Science dergisinde yayınlanmıştı (haberi buradaydı). Yayına hazırladığımız bu yazı ise, konunun ayrıntılarına ve küresel ısınmanın başka türlerde sebep olduğu evrimsel değişikliklere değiniyor. Bu yazının sonunda öğretmenlerimizin derslerde kullanabilecekleri tartışma soruları var.

2) Evrim Biliminin Katkıları: Tarım

Evrim kuramının tarım bitkilerini koruyup geliştirebilmemiz için bize pek çok açıdan nasıl yardımcı olduğunu keşfedin. Bu yazı genetik çeşitlilik, hastalıklara direnç ve tarım zararlılarını kontrol altına alma konularına odaklanıyor ve şu soruları cevaplıyor: Evrim Dünya’daki besin üretimini nasıl etkiler? Genetik çeşitlilik eksikliği tahıllara nasıl zarar verir? Evcil tahılların evrimsel tarihini anlamak neden önemlidir? Zararlılar zararlıkırana karşı nasıl direnç kazanırlar/geliştirirler?

3) Kansere, Evrimin Merceğinden Yeni Bir Bakış

Amerika Birleşik Devletleri’nde sadece bu yıl 200.000 kadına göğüs kanseri tanısı kondu. Bu yüzden bu araştırmalara bütçe yaratılması, araştırma sonuçlarıyla milyonlarca insanın hayat kalitesinin ve yaşama olasılığının yükselmesini sağlayabilir. Fakat artan ilgi ve paraya rağmen, göğüs kanseri ve diğer kanser türlerinin tedavisi, hepimizin bildiği gibi, oldukça zor. Evrimin merceğinden bakmak, kanser tedavisinin neden pek kolay olmadığını ve kanserde yeni tedavi yöntemlerinin neden gerekli olduğunu açıklamaya yardımcı oluyor. Bu yazının sonunda da öğretmenlerimizin derslerde kullanabilecekleri tartışma soruları var.

Keyifli okumalar!

Evrim Çalışkanları

Yeni Bölümler: “Bilimin Doğası” ve “Doğal seçilim ve uyarlanım ile ilgili yanılgılar”

duygu — Mon, 01 Mar 2010 05:37:19 +0000

Evrimi Anlamak’ta bu defa yeni bölümlerimiz çok önemli temel kavramların anlaşılması için son derece faydalı iki yazı paketi: “Bilimin Doğası” ve “Doğal seçilim ve uyarlanım ile ilgili yanılgılar”

1) Bilimin Doğası

Bilimin nasıl işlediğini yani bilim insanlarının araştırmalarını nasıl yürüttüklerini, bir doğa olayını açıklamaya çalışırken nasıl sorular sorduklarını, deneyleri nasıl tasarladıklarını öğrenmek ve anlamak, bilimsel bilgi ile bilimsel olmayan bilgiyi ayırt edebilmenin ilk adımı. Kendinizi günümüzde sık sık, sonu gelmeyen ve hiçbir verimi olmayan, düğüm olmuş tartışmaların içinde buluyor olabilirsiniz. Bu tartışmaların verimsizliğinin en büyük nedenlerinden birinin bilimsel bilginin ve bilimsel yöntemin ne olduğunun yeterince anlaşılmaması olduğunu düşünüyoruz. Bu yazı bilimin prensiplerini, özelliklerini, kültürel bağlamdaki yerini anlatıyor. Her seviyeden ve yaştan okurumuza hitap edeceğini düşünüyoruz. Yazı aynı zamanda, öğretmenlerimizin de Fen Bilgisi ve benzeri derslerde yararlanabilecekleri bir materyal.

2) Doğal seçilim ve uyarlanım ile ilgili yanılgılar

Zaman zaman, bir canlıda size ilginç gelen bir özellik üzerinde “acaba neden doğal seçilim tarafından tercih edilmiş?” diye kafa yoruyor olabilirsiniz. Fakat canlılarda (veya fosillerde) gözlemlediğimiz her şey doğal seçilimin ve uyarlanımın sonucu olarak ortaya çıkmak zorunda değil. Veya doğal seçilimin bir canlının sağ kalması için ona gereken bütün özellikleri verdiğini mi düşünüyorsunuz? Büyük yanılgı!

Bu yazı evrim kuramının temel kavramları hakkındaki yanlış anlamaları gideriyor. Bu bölümün sonundaki “Daha Fazlasını Keşfet” bölümünde verilen “Evrim hakkındaki diğer yanılgılar” yazısının da bugüne kadar aklınıza takılmış olabilecek pek çok konuda sizleri aydınlatacağını umuyoruz. Ayrıca bu bölüm, öğretmenler tarafından, hem öğrencilerin ne tip kavramları yanlış anlayabileceğine dair, hem de ders esnasında gelecek sorulara nasıl yanıtlar verilebileceğine dair bir kılavuz olarak kullanılabilir.

Pek yakında yeni yazılarla yine karşınızda olacağız!

Evrim Çalışkanları

Yeni Bölümler: “Şenyüz Örümcekleri”, “Fosil Yapraklar” ve “Midyelerin Hızlı Evrimi”

EC — Tue, 02 Feb 2010 00:34:51 +0000

Darwin yılını pek çok etkinlik, yazı, dergi ve kitapla kutlayarak geride bıraktık. Fakat 2010 Evrimi Anlamak için yeni pek çok yazıyla dolu bir yıl olacak gibi görünüyor. Evrim Çalışkanlarına katılan yeni gönüllülerimiz sayesinde harıl harıl çalışmaya, çeviriler yapmaya, websitesini hazırlamaya devam ediyoruz. Hazır olan yazıları tanıtmadan önce, Evrimi Anlamak’taki bütün bu yazıların, evrimi anlamaya meraklı her yaştan okuyucuya hitap ettiğini belirtelim. Bununla birlikte, öğretmenlerimizin ve üniversitelerdeki hocalarımızın bu kaynaklardan dersleri için faydalanacaklarını özellikle umuyoruz. “Evrim Haberleri” bölümünde yayınlanan kısa yazıların sonundaki kaynakçanın ve tartışma sorularının bu bakımdan çok faydalı olduğunu düşünüyoruz.

İşte bu ayın yazıları:

1) Şenyüz örümceklerinden “ALOHA!”

Hawaii Adaları’na ayak basan ziyaretçiler pek sıcak bir “aloha”, bir çiçek kolyesi ve bir gülümseme ile karşılanırlar. Ama bu volkanik adaların nemli ormanlarında bir yürüyüş yapacak olursanız, sizi bir başka tip gülümseme daha karşılar: Hawaii şenyüz örümceğinin gülümsemesidir bu.

Hawaii Üniversitesi’den Dr. Rosemary Gillespie, Dr. Geoff Oxford ve Dr. Bruce Tabashnik’in çalışmalarını ele alan bu yazıda, sırtında gülen bir yüze benzeyen deseni olan bu örümcek türünün nasıl olup da bu kadar çok farklı tipte desene sahip olacak şekilde evrildiğini okuyacaksınız. Bu yazı evrimin temel mekanizmalarını doğadan gözlemlerle açıklıyor. Yazı ayrıca bilim insanlarının araştırmalarını yaparken nasıl sorular sorduklarına ve bu soruları yanıtlamak için oluşturdukları hipotezleri nasıl yöntemler izleyerek test ettiklerine ilişkin de çok güzel bir örnek. Üstelik bol resimli ve animasyonlu! Bu bölümün sonunda eğitimciler için derslerde kullanabilecekleri tartışma soruları da bulunuyor.

2) Kadim fosiller ve günümüzdeki iklim değişikliği: Jeniffer McElwain’in çalışması

Dr. Jennifer McElwain’in İrlanda’nın Kolej Dublin Üniversitesi’ndeki laboratuvarı, yaprakların narin yapılarını incelemek için güçlü mikroskoplar, fosillerin etrafındaki taşları aşındırmak için asitler ve de günümüz bitkileri üzerinde deneyler yürütmek için büyüme hazneleri ile donanmış durumda. Geçtiğimiz beş sene boyunca, Dr. Jennifer ve ekibi Grönland’a iki keşif gezisi yaptı. İki buçuk tondan fazla fosil topladıkları bu geziler boyunca çadırda yatıp, gaz ocağında yemek pişirip, ırmakta yıkandılar. Tüm bu çalışmanın amacı ise bir çoğu kurşun kalemin arkasındaki silgiden daha büyük olmayan, küçücük fosilleşmiş yaprakların yüzeylerindeki mikroskopik gözenekleri saymaktı.

Bu yazıyla, Dr. McElwain’in günümüzde yaşayan bitkilerden edindiğimiz bilgileri kullanarak, Danimarka’dan topladığı 180 milyon yıl yaşındaki yaprak fosillerini inceleyip o zamanlar bitkilerin içinde yaşadıkları sıcaklığı, atmosferik çevreyi ve karbondioksit yoğunluğunu nasıl tahmin ettiğini öğreniyoruz. Nasıl oluyor da Jennifer’in fosil yaprakları geçmişteki küresel sıcaklıkların geniş çaplı bir dökümünü veriyor? Fosillerden edindiğimiz küresel sıcaklık değişimi bilgilerini günümüzdeki küresel ısınmanın nasıl sonuçlar doğracağı ile ilgili fikir edinmek için nasıl kullanıyoruz? Geçmişte yaşanan kitlesel yok oluşlarda küresel iklim değişikliğinin rolü neydi? Bütün bu ilginç sorulara cevapları bu yazıda bulacaksınız. Yine bu bölümün sonunda da eğitimcilerin derslerde kullanabilecekleri tartışma soruları bulunuyor.

3) Midyelerin hızlı evrimi: Midyenin fendi yengeci yendi

Mavi midyeler, yeni bir istilacı avcı türe karşı geliştirdikleri savunma mekanizmaları ile sadece 15 yıl içerisinde nasıl evrildiler? New Hampshire Üniversitesi’nden Aaren Freeman ve James Byers midyenin evrildiğinin kanıtı olarak ne tür bulguları ortaya koydular? Evrim Haberleri bölümündeki bu yazıda soruların cevaplarını bulabilirsiniz. Yazının sonunda kapsamlı bir kaynakça ve eğitimciler için tartışma soruları bulunuyor.

Bu yeni yazıları keyifle okuyacağınızı umuyoruz. Bu esnada biz pek çok yeni bölümü yayına hazırlıyor olacağız.

Küçük bir hatırlatma: Yeni yayınlanan bölümlerden haberdar olmak için Evrimi Anlamak ana sayfasındaki “bizden haber alın” kutusuna e-posta adresinizi yazarak haber listemize üye olabilirsiniz. Ayrıca yeni bölümlerin listesine bu sayfadan da ulaşabilirsiniz. Önerileriniz, sorularınız veya bize katkı koyabileceğiniz konular hakkında blogdaki “hakkımızda” sayfasındaki e-posta adresinden bizlerle bağlantıya geçebilir veya bu yazıya yorum yazarak düşüncelerinizi bizlerle paylaşabilirsiniz.

Evrim Çalışkanları

2. Kitap Yarışmasının Talihlileri

duygu — Wed, 16 Dec 2009 23:46:27 +0000

2. Yarışmamızın sonuçları belli oldu!

Sorduğumuz soruya doğru cevap verip Versus Kitap’tan hediye kitap kazanan talihli okurlarımız şöyle:

Güçlü Ateşoğlu, Mustafa Yılmaz ve Özgür İnce Versus Kitap’tan “Türlerin Kökeni Resimli Uyarlama” kitabını kazandılar.

Gamze Ayaz, Fatih Kuzak ve Hasan Başaran ise Versus Kitap’tan “Türlerin Kökeni” (Janet Brown’dan Türlerin Kökeni’nin Biyografisi) kitabını kazandılar.

Kendilerini kutluyoruz.

Kazananların yarisma [at] evrimcaliskanlari.org adresine, isim, soyad, telefon numarası ve kitabın postayla gönderileceği adresi en kısa zamanda bildirmeleri gerekiyor.

Cevap, “Yaşam Ağacı” olacaktı:

Bu resim aynı zamanda blogdaki “Biyolojik Evrimin İki Temeli” yazımızda yer almıştı.

Kitap ödüllü yazılarımız devam edecek! Kaçırmamak için RSS üzerinden bizi takip edebilir veya Evrimi Anlamak anasayfasındaki “bizi takip edin” kutusuna e-posta adresinizi girerek haber listemize üye olabilirsiniz.

Sessiz Cırcır Böceğine Dair Bilimsel Bir Çalışma ve Yarışma Sonuçları

duygu — Wed, 01 Jul 2009 03:28:11 +0000

Bildiğiniz gibi geçtiğimiz günlerde kitap kazanabileceğiniz küçük bir yarışma düzenledik. Yarışmayı kazanan okurları açıklamadan önce, yarışma sorusuna konu olan çizgiromanın çıkış noktası olan bilimsel çalışmadan kısaca bahsetmek istiyoruz.

Güzel sesli cırcır böceği ile sessiz ama kurnaz cırcırböceğinin bu komik hikayesinin aslında gerçek bilimsel verilerden yola çıkılarak kaleme alındığını biliyor muydunuz? Biz de bilmiyorduk, Evrimi Anlamak sitesi için yakın zamanda çevirdiğimiz bir yazı meğer tam da bunu anlatıyormuş!

Hawaii Adaları’ndan biri olan Kauai’de yaşayan cırcır böcekleri parazit sineklerin saldırısına uğramaya başlayınca, aralarından ses çıkaramayan kanatlara sahip bir azınlık doğal seçilimin etkisi ile hayatta kalmayı başarmış. Normalde kanatlarını birbirine sürterek şarkı söyleyen erkek cırcır böceklerinin dişilerle çiftleşme oranı sessiz cırcırlara göre çok daha yüksektir. Fakat söz konusu parazit sineklerin istilasına uğramış Kauai Adası olunca, cırcır böcekleri arasından kendilerini parazit sineklere duyurmayan sessiz bireyler avantajlı çıkmış. Bu, görece kısa zaman diliminde gözlenebilen evrimsel olaylara harika örnek teşkil ediyor.

Biyolog Marlene Zuk, John Rotenberry ve Robin Tinghitella’nın araştırmasını daha ayrıntılı okumak için buraya tıklayın. Bu yazının sonunda öğretmenler için sınıfta kullanabilecekleri çalışma soruları da bulunuyor.

Eğer hala okumad fırsatı bulamadıysanız, Evrimi Anlamak sitesindeki “Kurnaz olanın hayatta kalması” isimli çizgiromana da mutlaka göz atın.

YARIŞMA SONUÇLARI

Yarışmada sorduğumuz soruya doğru cevap verip Optimist Kitap’tan hediye kitap kazanan talihli okurlarımız şöyle:

Emel Akdoğan – Optimist’ten seçeceği herhangi bir kitabı kazandı. (Kitapların listesine buradan veya şuradan ulaşabilirsiniz.)

Tijen Bergin, Osman Tuna Gökgöz ve Zeynep Reyhan Koç ise Darwin ve Beagle Gemisi’yle Yolculuğu kitabını kazandılar.

Kazananların yarisma [at] evrimcaliskanlari.org adresine, isim, soyad, telefon numarası ve kitabın postayla gönderileceği adresi en kısa zamanda bildirmeleri gerekiyor.

Yazan: B. Duygu Özpolat

Evrimi Anlamak’ta yeni bölümler

duygu — Thu, 26 Mar 2009 04:06:37 +0000

Evrimi Anlamak sitesi 3 yeni bölüm ile karşınızda! Bu yeni bölümleri duyuran ve evrim konusunda daha başka konulara yer veren Evrim Çalışkanları Gazetesi’nin 2. bölümünü de edinmeyi ve çevrenizle paylaşmayı unutmayın.

ÇİZGİROMAN: KURNAZ OLANIN HAYATTA KALMASI

Öncelikle 7′den 70′e herkesin keyifle okuyacağını düşündüğümüz “Kurnaz Olanın Hayatta Kalması” isimli çizgiromanı mutlaka okumanızı tavsiye ediyoruz. Aşk, yalan, entrika ve kurnaz çekirgeler! Doğal seçilim her zaman en iri ve en kuvvetliden mi yanadır?

Bildiğiniz gibi evrimin gerçekleşmesini sağlayan mekanizmalardan biri doğal seçilimdir. Eğer bir canlı, çevresindeki bireylere kıyasla, hayatta kalıp üreme konusunda daha başarılı ise, bu canlının “seçilim değeri yüksektir” deriz. Böylece doğal seçilim bu bireyi seçilim değeri düşük olan bireylere tercih eder. Fakat bu anlatım akılda genellikle “en güçlü kuvvetli olan hayatta kalır (yani doğal seçilim tarafından tercih edilir), böylece onun yavruları da güçlü ve kuvvetli olur” fikrini canlandırır. Bu fikir kısmen doğru olmakla birlikte, bir canlının seçilim değerinin yüksek olması demek her zaman onun en güçlü, en irikıyım birey olduğu anlamına gelmez.

KİTLESEL BİR YOK OLUŞTAN NASIL KURTULUNUR?

Gazetelerde dergilerde yeni bilimsel keşifler ile ilgili yazılar okuruz. Peki bu keşifleri yapan bilim insanları çalışmalarını nasıl yürütürler? Yeni bölümümüz olan “Kitlesel Bir Yok Oluştan Nasıl Kurtulunur?“, Paleontolog David Jablonski’nin kitlesel yok oluşlar hakkındaki çalışmalarını anlatıyor ve çok eski zamanlardan kalan fosillere bakarak doğadaki sorulara nasıl cevaplar aradığını (ve bulduğunu!) gösteriyor.

GEERAT VERMEİJ İLE SÖYLEŞİ

İşi gücü deniz kabuklularının fosillerini incelemek olan bir bilim insanı düşünün. Bu bilim insanı yaptığı araştırmalar sonucu türler arası rekabet ve avlanmayı kanıtlayan fosil kayıtlarını incelemiş ve canlıların birbirlerinin evrimsel kaderine şekil verdikleri gerçeğini ortaya çıkarmış bir kişi olsun. Onun aynı zamanda 3 yaşından beri kör olduğunu duysanız tepkiniz ne olurdu? Sözünü ettiğimiz kişi hayali değil, onun adı Geerat Vermeij, Kaliforniya Üniversitesi’nde bir paleobiyoloji profesörü. Ve biz, kendisiyle yapılmış olan “Fosil Kayıtlarına Dair Bir His” başlıklı ilginç söyleyişiyi okumanızı şiddetle tavsiye ediyoruz.

Evrim Çalışkanları