“Sevişen Beyin –Eş Bulma Süreci İnsan Doğasını Nasıl Etkiledi” isimli kitap yakınlarda NTV Yayınları’ndan çıktı. Çeviri Asım Karaömerlioğlu’na ait.

Evrim konusunda çıkan Türkçe kitapları tanıtma geleneğimizin bir parçası olarak bu kitabı da ilginize sunuyoruz. Bununla birlikte, insan psikolojisinin evrimini ele alan ve bu kitabın yazarının da dahil olduğu Evrimsel Psikoloji alanına dair eleştirilerin evrim bilimi alanında çalışan bilim insanları arasında giderek artmakta olduğu notunu buraya özellikle düşmek istiyoruz. Bu konuda, aramızdan bir Evrim Çalışkanı’nın yazmış olduğu “Evrimsel Psikoloji’nin 4 Hatası” başlıklı yazıya mutlaka göz atmanızı öneriyoruz. Bunların ışığında sözü yayıncıya bırakıyoruz:

Sanatın ve estetiğin kökenleri nerededir? İnsanların “iyi, doğru ve güzel” gibi özelliklere düşkünlüğünün altında yatan evrimsel nedenler nelerdir? İlk bakışta sanki hayatta kalmamızla doğrudan ilintili değilmiş gibi görünen insana dair bu tür “lükslerin,” “süslerin” evriminin altında ne yatıyor? Yüzlerce yıldır tartışılan bu soruya her dönemde farklı farklı yanıtlar verilegeldi. Değişik bilimler, değişik düşünce sistemleri de konuyu farklı ele aldı. NTV Yayınları’ndan çıkan Geoffrey Miller’in Sevişen Beyin adlı yapıtı sanat, nüktedanlık, estetik, felsefe, ahlâk gibi yetilerimizin atalarımızın eş bulma sürecinde seksüel tercihlerine bağlı olarak evrildiğini iddia ediyor. Nasıl ki kuşların sadece hayatta kalmak, bölgelerini savunmak ve iletişim kurmak için çıkardıkları sesler ve şarkılar onların eşlerini cezbetmek için çıkardıkları zarif, sofistike şarkılarla kıyaslandığında çok daha sönük kalıyorsa. Kuşların eş bulma sürecinde yarattıkları bu son derece sofistike şarkıları onlara her açıdan çok pahalıya gelmektedir, ama sanat, estetik, yaratıcılık gibi özelliklerin bir bedeli vardır.

Tavus kuşu erkeğinin kuyruğu bu pahalı bedele en güzel örneği oluşturmaktadır. Tavus kuşlarının o görkemli, şatafatlı kuyrukları bir yandan muazzam enerji gerektirmekte, diğer yandan da onların yırtıcılardan kaçabilme yeteneklerini kösteklemektedir. Bu kuyruklar sanki Darwin’in doğal seçilim kavramıyla alay etmektedir. Ancak bu süslü kuyruklar tavus kuşları dişilerinin eş bulma kriteri olduğu için evrimleşmiştir. ABD’deki New Mexico Üniversitesi Psikoloji bölümü profesörü Dr. Geoffrey Miller sayısız örnekle insanlarda da durumun çok benzeştiğini iddia eder. Ona göre onbinlerce yıllık evrim içinde büyük büyükannelerimizin eş bulma sürecinde yaratıcı, estetik zevkleri gelişkin erkekleri tercih etmeleri ve bu kriteri kızlarına aktarmaları insan zekâsının gelişmesinde seksüel seçilimin önemini göstermektedir. Nasıl ki insan fizyolojisi binlerce yıl boyunca çevresel faktörlerle biçimlenmişse, insan psikolojisi ve davranışları da hiç kuşkusuz evrimden nasibini almış ve evrimleşmiş psikolojik davranışların kendisi de dönüp bir tür olarak insanlığın gelişmesinde son derece önemli roller oynamıştır.

Miller’a göre, çokca zannedildiğinin tersine, insan beyni bir bilgisayar gibi veri işlemeye dayanan ve o nedenle evrimleşmiş bir makineden çok, potansiyel eşlerine kur yapmak için geliştirdikleri karmaşık bir eğlence merkezini çağrıştırmaktadır. Beyin için bir metafor bulmak gerekse bu herhalde askeri ve teknolojik üstünlük için varolan Pentagon ya da NASA’dan çok, diğer insanların beyinlerini etkileme ve biçimlendirme merkezi olarak Hollywood olmalıdır.

Künye:

SEVİŞEN BEYİN

Yazar: Geoffrey Miller

Çeviren: Asım Karaömerlioğlu

NTV Yayınları; İstanbul, 2010,

14 x 20 cm, 465 sayfa, Türkçe, Karton Kapak.

YARIŞMA

Daha önce yaptığımız gibi sizler için bir yarışma sorusu hazırladık. Aşağıdaki yarışma sorusuna doğru cevap veren kişiler arasından çekilecek kurada seçilen 5 kişi NTV Yayınları’ndan kitap kazanacak. Yarışmaya katılım için herhangi bir yaş sınırı yok. Tek yapmanız gereken, e-postanızın “konu” kısmına “YARIŞMA-05″ yazıp, cevabı e-postanızda belirtip, yarisma[at]evrimcaliskanlari.org adresine göndermek ([at] yerine @ işaretini koymanız gerekiyor).

Unutmayın! E-postanızı 13 Ağustos 2010 Cuma Türkiye saati ile gece 12:00′a kadar göndermiş olmanız gerekiyor. 16 Ağustos Pazartesi günü sonuçları açıklayacağız.

İşte yarışma sorumuz:

Bu yarışmadaki sorumuz peygamberdevesi karidesi bölümünden geliyor. Peygamberdevesi karidesi, bir eklembacaklı karakteristiği olan dış iskelet yapısına sahiptir. Birçok yenilik getiren dış iskelet, örneğin, eklembacaklıların avcılara karşı korunmasına ve av karşısında güçlü olmasına imkan sağlar. Yine eklembacaklıların denizde tuz oranında meydana gelebilecek küçük değişimlerden etkilenmesini veya karasal olanların açık havada kurumasını engeller. Fakat dış iskelet avantajlarının yanında önemli bir dezavantaj da yaratır: Değişmez bir şekle sahip zırhlı elbiselerini giymeleri, eklembacaklıların küçülen zırhlarını geride bırakmalarını gerekli kılmıştır. Yani vücudun büyümesine çözüm olarak evrim, eklembacaklıların deri değiştirerek yeni zırhlara geçmelerine yol açmıştır. Yalnız bu deri değiştirme de bazı tehlikelere kapı aralamıştır. Sorumuz bu tehlikelerin neler olduğu.

Sober, Wisconsin Üniversitesi (Madison) felsefe bölümünde öğretim üyesi ve daha önemlisi, belki de yaşayan en önemli biyoloji felsefecisi. Biyoloji ve özellikle evrim konusunda yayınlanmış sayısız makalesi ve kitabı bulunuyor. Bunlar arasında en bilinenlerden biri olan Biyoloji Felsefesi, Kuzey Amerika’daki felsefe programlarında açılan biyoloji felsefesi derslerinde ders kitabı olarak okutuluyor. Daha önce çalışma imkanı bulduğum bu kitabın Türkçe’sini rafta gördüğümde çok sevinmiştim. Diğer eserlerinin de çevrileceğini ve Elliott Sober’ın Türkiye’de daha çok tanınacağını umuyorum.

Kitabın içeriğine geçmeden önce biyoloji felsefesinin konusu ve kapsamına bir göz atalım. Biyoloji felsefesi son kırk yılda ismi koyulmuş, oldukça yeni bir çalışma alanı. Bilim felsefesinin bir alt dalı olarak görülüyor ve üç farklı felsefi aktivite içeriyor. İlkinde, genel bilim felsefesi içerisindeki konular (bilimsel değişim, indirgeme, bilimsel açıklama, vb.) biyoloji özelinde değerlendiriliyor. 20. yy. bilim felsefesinin genelde fizikle haşır neşir olduğunu, bilimle ilgili genel tezleri fiziği örnek alarak oluşturduğunu düşündüğümüzde, bunun oldukça önemli bir aktivite olduğunu söyleyebiliriz. İkincisinde, biyoloji biliminin yöntemleri, kuramları ve kavramsal karmaşaları felsefi analize tabi tutuluyor. Bu alanda kuramsal biyoloji ile biyoloji felsefesinin iç içe geçtiği söylenebilir, zira bazen felsefeciler bilimsel dergilerde yayın yaparken bazen de bilim insanları felsefi tezler üretebiliyor. Üçüncüsünde, geleneksel felsefi sorunlar biyolojiye atıfta bulunularak ele alınıyor. Özellikle epistemoloji ve ahlak felsefesi alanlarında biyoloji temelli tezlerle karşılaşmak mümkün.

Biyoloji felsefesi, biyolojinin tüm sahası ve dallarıyla ilgilense de bugüne kadar en fazla çalışma evrimsel biyoloji alanında yapıldı. Sober da bu kitabında konuyu evrimle sınırlı tutuyor ve genelde, bahsettiğim farklı felsefi aktivitelerin ikinci çeşidini uyguluyor. Evrim kuramınında ortaya çıkan kavramsal bulmacaların değerlendirilmesi kitabın içeriğinin çoğunu oluşturmakta. Meraklanmayın: genel bilim felsefesi ve evrim kuramının yayılımı hakkında fikirler de okuyacağız. Bu esnada, evrim hakkında bildiklerimizi yeniden konumlandıracak, bildiğimizi sandığımız fikirleri sorgulayacak ve kavramsal tartışmalardaki zorlukları daha iyi anlayacağız. Kitap üç bölüme ayrılmış durumda. Kavramsal karmaşalarımız Uyum, Uyarlanımcılık, Sistematik ve Seçilimin Birimleri adlı bölümlerde ele alınıyor. Evrim kuramına dışarıdan müdahale Yaratılışçılık, evrim kuramının yayılışı Sosyobiyoloji bölümlerinde değerlendiriliyor. Özellikle Yaratılışçılık adlı bölümü oldukça zihin açıcı bulduğumu söylemeliyim: Sober evrim kuramının bir savunusunu yapmaya değil, fikirlerin mantığını ortaya sermeye çalışıyor.

Evrim kuramı hakkında giriş düzeyinde bilgi sahibi olan meraklı okuyucuların bu kitaptan faydalanacağına eminim. Bunun yanında Biyoloji Felsefesi, felsefecilerin biyoloji bilimi hakkında ne gibi soruları değerlendirdiğini merak edenler için de değerli bir kaynak. Yine de söylemeliyim ki, bu bir popüler bilim ya da popüler felsefe kitabı değil. Birinci bölümün daha üçüncü sayfasında işler ciddileşmeye başlıyor ve metin boyunca grafikler, çizenekler ve formüllerle karşılaşıyoruz. Evrim meraklısı herkesin, karıştırmak, başından sonuna okumak ya da zaman ayırıp çalışmak için, bu kitabı edinmesini öneriyorum.

Yazan: Ediz Dikmelik
ediz.dikmelik [at] gmail.com

Künye:

BİYOLOJİ FELSEFESİ

Özgün adı: Philosophy of Biology
Yazan: Elliott Sober
Çevirenler: Gökhan Akbay, Zümrüt Alpınar, Orhan Aslan, Doç. Dr. Mehmet Elgin, Eda Keskin, Doç. Dr. Ayhan Sol, Daria Sugorakova, Can Yağız, Doç. Dr. Şahabettin Yalçın
Yayıncı: İmge Kitabevi Yayınları, 2009
Sayfa Sayısı: 463 sayfa
Kapak: Duysal Yaşar
Dizgi: Yalçın Ateş

KuşKor çalışanı ve aynı zamanda bir Evrim Çalışkanı olan Damla Beton, Kıbrıs Doğa Kütüphanesi’nin bir bölümünü de biyoloji ve doğayla ilgilenen herkesin ilgisini çekebilecek kitaplardan oluşturmak istiyor. Tabii “doğa” deyince, “biyoloji” deyince evrimsiz olmaz.

Damla, bize son zamanlarda gittikçe artan evrimi konulu kitaplardan hangilerinin bir “Doğa Kütüphanesi”nde bulunmasının faydalı olacağını sormuş.

Peki sizce; bir kütüphanede mutlaka bulunması gereken “evrim” konulu kitaplar nelerdir? Neden bu kitapları tavsiye ettiğinizi de belirtirseniz, çok seviniriz.

Elbette projenin yukarıda belirtilen genel kapsamı çerçevesinde tavsiye edeceğiniz; her hangi kitap, makale vs. varsa onları da tavsiye etmekten çekinmeyin.

Yazan: Murat Gülsaçan

Not: Bu yazı, Murat Gülsaçan’ın kişisel blogu Acaib-i Alem ile eş zamanlı olarak Evrim Çalışkanları Blogunda yayınlanıyor.

Mayıs 2009′da düzenlenen II. Evrim, Bilim ve Eğitim Sempozyumu‘nu kaçırdıysanız müjde.  Sempozyumdaki konuşmaların içeriği bir kitap olarak derlendi ve “Bilim İnsanlarımız Darwin’i Selamlarken” adıyla geçtiğimiz günlerde Yazılama Yayınevi’nden çıktı. “Evrimsel Düşüncenin Tarihi ve Evrim Felsefesi”, “Günlük Yaşamımızda Evrim ve Evrime Örnekler”, “Evrim ve Diğer Disiplinler”, “Toplumda Evrim Tartışması” ve “Evrim Öğretimi” bölümlerine ayrılmış 25 makaleden oluşan bu derleme değişik bilimsel disiplinlerden 27 bilim insanımızın konuya ilişkin katkılarını içeriyor.

Künye:

BİLİM İNSANLARIMIZ DARWİN’İ SELAMLARKEN

Hazırlayan: Alper Dizdar
Dizi: Yaşamın İçinden
Yayıncı: Yazılama Yayınevi
Kapak: Heval Deniz Çakıcıoğlu
Sayfa sayısı: 262
Ebatı: 16.5×23 cm.
Fiyatı: 18 YTL

YARIŞMA

Daha önce yaptığımız gibi sizler için bir yarışma sorusu hazırladık. Aşağıdaki yarışma sorusuna doğru cevap veren kişiler arasından çekilecek kurada seçilen 3 kişi Yazılama Yayınevi’nden kitap kazanacak. Yarışmaya katılım için herhangi bir yaş sınırı yok. Tek yapmanız gereken, e-postanızın “konu” kısmına “YARIŞMA-04″ yazıp, cevabı e-postanızda belirtip, yarisma[at]evrimcaliskanlari.org adresine göndermek ([at] yerine @ işaretini koymanız gerekiyor).

Unutmayın! E-postanızı 23 Mayıs 2010 Pazar Türkiye saati ile gece 12:00′a kadar göndermiş olmanız gerekiyor. 26 Mayıs Çarşamba günü sonuçları buradan açıklayacağız.

İşte yarışma sorumuz:

Bu seferki sorumuz Evrimi Anlamak’taki Şenyüz Örümcekleri bölümünden geliyor.

Hawai Adaları’ındaki şenyüzlü örümcekler çok çeşitli morflara sahiptir. Renklerindeki ve dolayısıyla genlerindeki bu çeşitliliğe rağmen, bütün şenyüz örümcekleri aynı türdür. Örümceklerin tebessümlü desenlerinin evrimini incelemek için adaya gelen araştırmacılar,örümcek  popülasyonunun kabaca üçte ikisinin düz sarı tipte olduğunu, üçte birinin ise diğer desenleri taşıdığını buldular. Bu durumun evrilmesinin sebebi olarak ortaya ilk attıkları hipotez yayılım hipoteziydi. Yayılım hipotezini sınamak için iki veri kaynağı kullandılar ve bu kaynaklardan biri örümceklerin DNAsı idi. DNA verileri ile oluşturdukları akrabalık ağacı (soyoluş) araştırmacıların bu hipotez hakkında ne çıkarımda bulunmasına sebep olmuştur?

İyi şanslar!

Üniversite Konseyleri Derneği II. Evrim, Bilim ve Eğitim Sempozyumu’nun ardından gönderilen sunumların basımını gerçekleştirdi. Bugünlerde yayınlanan “Bilim İnsanlarımız Darwin’i Selamlarken” ve Richard Dawkins’in Türkçe’ye çevrilen “Yeryüzündeki En Büyük Gösteri” kitaplarının tanıtımları için 15 Mayıs Cumartesi günü Taksim’deki dernek binasında bir kokteyl düzenleniyor. “Evrimi Anlatmak ve Savunmanın Güncelliği, Evrim Yayıncılığı” başlıklı söyleşi ile başlayacak etkinlik kitapların tanıtımı ve ardından kokteyl ile sürecek. İlgilenen herkes davetlidir!

Evrim kuramının kalbinde yatan temel fikir, yaşamın milyarlarca yıldır var olduğu ve zaman içinde değişime uğradığıdır. Kanıtların ezici çoğunluğu bu gerçeği destekler. Bilim insanları evrimin detayları hakkında tartışmaya devam ediyorlar, ancak yeryüzündeki yaşamın uzun bir geçmişe sahip olup olmadığı ve türlerin birbirinden türeyip türemediği soruları, en azından iki yüzyıldır olumlu yanıtlanıyor.

Hatırlarsanız geçtiğimiz aylarda Evrim Çalışkanlarına da destek veren, artık hepimizin tanıdığı Richard Dawkins, Eylül 2009’da Darwin yılı şerefine yeni kitabı The Greatest Show on Earth’ü yayınlamıştı. Her biri aynı zamanda Evrim Çalışkanı olan çevirmenlerden oluşan ufak bir ekip, kitabın Türkçe’si için uzun zamandır titizlikle çalışıyordu ve kitap Yeryüzündeki En Büyük Gösteri adıyla Mart 2010 ayı içerisinde raflardaki yerini aldı. Kitabın önsözünü ve 1. bölümünü buradan sizlerle paylaşıyoruz. O sayfalardan da okuyabileceğiniz gibi, Dawkins artık yığınla birikmiş olan evrimin kanıtlarını okurları için güzelce özetlemek istemiş ve bunu da her zamanki akıcı ve açıklayıcı diliyle oldukça başarılı bir şekilde yapmış. Kitapta pek çok evrimsel hikaye ve güncel bilimsel bulgular, olgusal açıklama, felsefi çıkarım ve deneysel uygulama anlaşılır görseller ve öğretici örneklerle okuyucuya aktarılıyor. Ama Dawkins elbette bu bilgileri Darwin’den Wallace’a pek çok bilim insanından şairlere ve yazarlara kadar ilgiyle okuyacağınız alıntılarla da zenginleştiriyor. “Evrimi Anlamak Hayatı Anlamaktır” diyor ve bu kitabı keyifle okuyacağınızı umuyoruz.

Künye:

YERYÜZÜNDEKİ EN BÜYÜK GÖSTERİ – Evrimin Kanıtları
Orijinal İsim: The Greatest Show on Earth – The Evidence For Evolution
Yazar: Richard Dawkins
Çevirenler: İstem Fer, Kahraman İpekdal, B. Duygu Özpolat ve Uygar Polat
Editör: Uygar Polat, Tunç Tuncay Bilgin
Yayıncı: Kuzey Yayınları 2010,
Detay: 444 sayfa

YARIŞMA (Güncelleme: Yarışma sona ermiş bulunmaktadır)

Daha önce yaptığımız gibi sizler için bir yarışma sorusu hazırladık. Aşağıdaki yarışma sorusuna doğru cevap veren kişiler arasından çekilecek kurada seçilen 5 kişi Kuzey Yayınları’ndan kitap ödülü kazanacak. Yarışmaya katılım için herhangi bir yaş sınırı yok. Tek yapmanız gereken, e-postanızın “konu” kısmına “YARIŞMA-03″ yazıp, cevabı e-postanızda belirtip, yarisma[at]evrimcaliskanlari.org adresine göndermek ([at] yerine @ işaretini koymanız gerekiyor).

Unutmayın! E-postanızı 8 Nisan 2010 Perşembe Türkiye saati ile gece 12:00′a kadar göndermiş olmanız gerekiyor. 12 Nisan Pazartesi günü sonuçları buradan açıklayacağız.

İşte yarışma sorumuz: Bu soru, Evrimi Anlamak’ta ilk kez buradan yayınladığımız yeni bir bölüm olan “Evrim Biliminin Kanıtları“ndan geliyor. Bölümü okuduğunuzda Endler’in lepistesler hakkında yaptığı bilimsel araştırmalarının anlatıldığı bir sayfaya rastlayacaksınız. Burada, seçilim baskısının lepisteslerin renk ve desenleri üzerinde nasıl bir etkiye sahip olduğundan bahsediliyor.

Endler’in yazıda sözü edilen deneylerinde, ortamda avcı bulunmadığı durumda etkili olan seçilim eşeysel seçilimdi. Aşağıdaki balıkların hepsinin avcı bulunmayan beyaz (çok açık renk ve desensiz) çakıllı bir havuzda bulundukları durumda: (Soru 1) aralarından hangisinin veya hangilerinin seçilmesini beklersiniz? (Soru 2) Eğer ortama avcı bir tür sokulursa hangisinin veya hangilerinin seçilmesini beklersiniz? (Cevaplarınızı 1. ve 2. soru için şıkları yazarak göndermeniz yeterli).

İpucu: Evrim Biliminin Kanıtları bölümünde Endler’in deneyinin anlatıldığı sayfadaki “Daha Fazlasını Keşfet” bağlantısını mutlaka okuyun!

Ödül: Richard Dawkins’in son kitabı Yeryüzündeki En Büyük Gösteri’nin Türkçe çevirisi.

İyi şanslar!

Yapı Kredi Yayınları’nın düşünce dergisi Cogito, Darwin’in 200. yaşgününü kış sayısını Darwin’e ve Evrim Kuramına ayırarak kutluyor! İki cilt olarak çıkan bu dosyada Evrim Çalışkanları’nın ve Evrim Çalışma Grubu üyelerinin yazdığı yazılar da var. Dergi’nin editörü Şeyda Öztürk’ün sözleriyle:

Bu dosya Darwin’in yaşamı, çalışmaları ve insan ve yaşam üzerine düşünüme bıraktığı mirası üzerine yazılardan oluşuyor. Özel Darwin Dosyasının birinci bölümü Darwin’in yaşamı ve yazışmalarından oluşuyor. Bu bölümü, Darwin’in binlerce mektubundan derlediğimiz bir seçkiyle açıyoruz. Darwin’in HMS Beagle gemisiyle seyahate çıktığı 1831’den, Türlerin Kökeni’nin yayımlandığı 1859’a kadarki dönemde kaleme aldığı bu mektuplar, hevesli ve çalışkan bu doğabilimcinin devrim niteliğindeki çalışmalarına başlarken, beş yıl süren ve sayısız canlı örneği topladığı seyahatten döndükten sonra kuramını oluştururken ve A. R. Wallace’ın da benzer çalışmalarından haberdar olunca kitabını apar topar kaleme alırkenki heyecanına, çalışkanlığına ve mütevazı ve nazik yapısına ilk elden tanıklık sağlayan belgeler. Darwin’in HMS Beagle gemisiyle yolculuğunu ve yolculuktan önce ve sonra (aslında yetişkin yaşamının büyük bölümünde) karşılaştığı kronik sağlık sorunlarını ele alan yazılarla bitiyor bu bölüm.
Ondokuzuncu yüzyılda yaşamın çeşitliliği ve tarihi üzerine çalışmaları ve canlılığın kökeni üzerine düşünceleriyle bilim, felsefe ve din alanlarında çok büyük değişikliklere yol açan Darwin’in temel kuramında aslında ne söylediği konusunda genel bir cehalet hâkim ve evrim kuramı üzerine tartışmalar genelde birtakım yanlış anlamalar etrafında dönüyor. Evrim kuramının ve Darwin adının bu kadar düşmanlıkla karşılanmasının esas nedeninin bu kısırdöngü olduğundan hareketle, dosyanın ikinci bölümü evrim kuramının temellerine, aslında ne olduğuna, kuramın belli başlı kavramlarının –doğal seçilim, uyarlanım, vs.– ne tür süreçlere işaret ettiğine ışık tutan yazılardan oluşuyor.

Sunulduğundan bu yana çeşitli kültürel ve siyasal akımlar ve disiplinler tarafından benimsenerek “uyarlanan” evrim kuramının imalarının yol açtığı ideolojik kavgalar ve kuramın düşünsel temelleri ve içerimleri ve diğer disiplinlerde uygulanışı üzerine yazılar dosyanın son bölümünü oluşturuyor. Bu bölümde, sosyal Darwincilik, evrimsel psikoloji, evrim ve etik, evrim kuramının felsefi temelleri, doğalcılık ve evrim kuramı, Zeki Tasarım,  cinsel seçilim ve feminizm ilişkisi üzerine çok sayıda yazı yer alıyor. Darwin Özel Sayısının, Darwin ve evrim kuramı üzerinden insanın varlığını ve kökenini sorgulayan tartışmalara taze bir soluk getirmesini umuyoruz.

Sorduğumuz soruya doğru cevap verip Versus Kitap’tan hediye kitap kazanan talihli okurlarımız şöyle:

Güçlü Ateşoğlu, Mustafa Yılmaz ve Özgür İnce Versus Kitap’tan “Türlerin Kökeni Resimli Uyarlama” kitabını kazandılar.

Gamze Ayaz, Fatih Kuzak ve Hasan Başaran ise Versus Kitap’tan “Türlerin Kökeni” (Janet Brown’dan Türlerin Kökeni’nin Biyografisi) kitabını kazandılar.

Kendilerini kutluyoruz.

Kazananların yarisma [at] evrimcaliskanlari.org adresine, isim, soyad, telefon numarası ve kitabın postayla gönderileceği adresi en kısa zamanda bildirmeleri gerekiyor.

Cevap, “Yaşam Ağacı” olacaktı:

Bu resim aynı zamanda blogdaki “Biyolojik Evrimin İki Temeli” yazımızda yer almıştı.

Kitap ödüllü yazılarımız devam edecek! Kaçırmamak için RSS üzerinden bizi takip edebilir veya Evrimi Anlamak anasayfasındaki “bizi takip edin” kutusuna e-posta adresinizi girerek haber listemize üye olabilirsiniz.

Yaban hayat ekolojisi üzerine eğitim almış ödüllü gazeteci ve yazar Michael Keller’in yazdığı ve bilim çizeri Nicolle Rager Fuller’in çizimlerini yaptığı Türlerin Kökeni’nin çizgi roman uyarlaması tek kelimeyle nefis olmuş. Kitap, evrimi anlamakta ya da Türlerin Kökeni’ni okumakta zorlananlara keyifli bir alternatif sunuyor. Her birimizin birer biyolog ya da doğa bilimci olmadığı, dahası çoğumuzun doğadan ve gözlemden uzak yaşadığı şu dönemde, Türlerin Kökeni’nin görselleştirilmesi çok faydalı olacağa benziyor. Aslında evrimi ve Türlerin Kökeni’ni anlamak, bazı olguları ve oluşumları tasavvur etmekte zorlanan zihinlerimizi tıpkı Darwin’in yaptığı gibi özgürleştirmekle hiç de zor değil ancak artık daha da kolay!

Kitabın Türlerin Kökeni’ni ele alışı da oldukça güzel, üç bölümden oluşan kitabın ilk bölümü, Beagle Yolculuğu’ndan dönen genç Darwin’in yağmurlu bir günde Falmouth Limanı’nda karaya ayak basmasıyla başlıyor. Beagle Yolculuğu’nda karşılaştığı olgular ve çocukluğa geri dönüşlerin yaşandığı ve Darwin’in dostlarına yazdığı orijinal mektuplardan alıntıların bulunduğu bu ilk bölüm, Darwin’in yaşamının kitap yayımlanıncaya kadarki dönemine ve kuramı oluşturma sürecine dair kesitler sunuyor. Alfred Russel Wallace’ın evrim kuramını buluşu ve Darwin’e yazdığı mektuptan alıntılara da bu bölümde yer veriliyor. Kitabın üçüncü ve son kısmındaysa Darwin’in ardından günümüze kadar evrim kuramında kaydedilen gelişmelere yer veriliyor. İkinci bölüm Türlerin Kökeni’nin bir özeti olarak karşımıza çıkıyor, gelin kitapta da yer verilen Darwin’in kendi Türlerin Kökeni tasvirinde yaptığı gibi bu bölüme yakından bakalım. Dikkat! Parantez içindeki yorumlar Darwin’in kendi yorumlarıdır. Türlerin Kökeni aslen 12 bölümden oluşuyor ama biz resimli uyarlamada ele alındığı şekliyle ele alacağız:

I. Evcilleştirmenin Etkisinde Değişkenlik ya da evcil bitki ve hayvanların kökeni ve oluşma biçimi: Darwin kitabına, ileride doğal seçilim kavramını daha rahat açıklayabilmek için insanların aşina olduğu yapay seçilim ile başlıyor.

II. Doğanın etkisinde değişkenlik (kısa ve sıkıcı bir bölüm): Bu kısımda ise yapay seçilim ile evcil bitki ve hayvanlarda görülen değişkenliği doğada gördüğü değişkenliğe genişletiyor. Kısa ama hiç de sıkıcı değil.

III. Varolma mücadelesi (kısa ve daha ilgi çekici bir bölüm): Pek çok örnek ve diyagramlarla rekabet ve hayatta kalma mücadelesi anlatılıyor.

IV. Doğal Seçilim ya da En Uygunun Hayatta Kalması (önemli, anlaşılması oldukça güç kısımları var): En uygun olanın gelişme, çiftleşme, üreyip başarılı özelliklerini gelecek nesillere aktarma kavramı yine çok anlaşılır örneklerle, çok anlaşılır biçimde ele alınıyor. Balinanın evrimini ve cennet kuşlarıyla eşeysel seçilimi merak edenlere…

V. Değişkenliğin yasaları (pek çok ilginç olgu): Organizmanın doğası ve doğanın koşullarıyla, bireylerin alabilecekleri biçimleri düzenleyen yasalar üzerine bir kısım ve pek çok ilginç olgu.

VI.-VII. Kuramın Güçlükleri ve Çeşitli İtirazlar: Bu kısımda kurama yöneltilen itirazları Darwin’in nasıl ele aldığı ve onlara nasıl cevap verdiği aktarılmış. Oldukça tatmin edici ve gerekli bir bölüm olmuş.

VIII. İçgüdü (İlginç bir bölüm): Kesinlikle ilginç ve çok yerinde açıklamalarla karşılaşacağınız bir bölüm. Köleci karıncalar nasıl hayatta kalıyor? Bal arıları bu kadar düzgün petek yapmayı nasıl başarıyor?

IX. Melezlik (Uzun ve oldukça ilginç bir bölüm): Resimli uyarlamada uzun ele alınmamış olsa da, farklı türlerin çiftleşebilen üyeleri ve yavrularıyla ilgili ilginç bir kısım.

X. Jeolojik Kayıtların Eksikliği: Fosilleşme sürecinin karmaşıklığının açıklanmaya çalışıldığı ve jeolojik olayların kanıtları nasıl yok ettiğine dair bir kısım.

XI. Canlı varlıkların Jeolojik Ardışımı (Uzun bir bölüm): Türlerin uyarlanma ve hayatta kalmaya çabalama süreci üzerinde duran, sürekli değişimin türlerin gelişmesi gibi bir amacı olmadığını vurgulayan önemli bir kısım.

XII.-XIII. Canlı Varlıkların Coğrafi Dağılımı (Uzun bir bölüm): Bazı türleri neden sadece belli coğrafi çevrede gördüğümüzü ve bulundukları ortama uygunluklarını, köken aldıkları noktalardan başlayan bir mantık çerçevesinde açıklayan diğer bir önemli kısım.

XIV. Canlı Varlıkların Birbirleriyle Akrabalıkları: Morfoloji, Embriyoloji, Körelmiş Organlar (önemli ve bence iyi bir bölüm): Bölümün ismi neyle ilgili olduğunu açıklıyor zaten. Çok güzel anlatımı ve bol örneğiyle bence de iyi bir bölüm Darwin!

XV. Özet ve Sonuç (Kısa bir bölüm): Ve Darwin son açıklamalarını da yaparak
tartışmayı noktalıyor.

Künye:

TÜRLERİN KÖKENİ RESİMLİ UYARLAMA
Orijinal İsim: Charles Darwin’s On the Origin of Species: A Graphic Adaptation
Yazar: Michael Keller
Çizer: Nicole Rager Fuller
Çeviren: Murat Gülsaçan
Yayıncı: Versus Kitap 2009,
Detay: 192 sayfa, Renkli, Resimli

YARIŞMA
Darwin’in 200. yaş gününü kutlamanın en iyi yolu herhalde evrimi Darwin’in kendisinden dinlemek. Eğer hala Türlerin Kökeni’ni okumadıysanız, işte fırsat! Daha önce de yaptığımız gibi sizler için bir yarışma sorusu hazırladık. Aşağıdaki yarışma sorusuna doğru cevap veren kişiler arasından çekilecek kurada seçilen 6 kişi Versus Kitap’tan kitap ödülü kazanacak!

Yarışmaya katılım için herhangi bir yaş sınırı yok. Tek yapmanız gereken cevabı, e-postanızın “konu” kısmına “YARIŞMA-02″ yazıp, ilgili resmi e-postanıza ekleyip, yarisma[at]evrimcaliskanlari.org adresine göndermek ([at] yerine gerçek @ işaretini koymanız gerekiyor).

Unutmayın! E-postanızı 15 Aralık 2009 Salı Türkiye saati ile öğlen 12′ye kadar göndermiş olmanız gerekiyor. 17 Aralık Perşembe günü sonuçları buradan açıklayacağız.

İşte yarışma sorumuz:
 Bu kitap tümüyle renkli çizimlerden oluşurken, orijinal Türlerin Kökeni’nde yalnız bir tane çizim bulunmaktadır. Bunun ne olduğunu biliyor musunuz?

İpucu: Bu resme bu blogdaki bir yazıda da rastlayabilirsiniz. Cevabınızı, bu blog yazısının başlığını yazarak da gönderebilirsiniz.

Ödüller:
3 kişiye Versus Kitap’tan “Türlerin Kökeni Resimli Uyarlama” kitabı
3 kişiye Versus Kitap’tan “Türlerin Kökeni” (Janet Brown’dan Türlerin Kökeni’nin Biyografisi)
Kitap ödülleri için Versus Kitap‘a çok teşekkür ederiz.

Yazan: İstem Fer

Çeviri editörleri kitabın seçilmesinde şu nedenlerin ön plana çıktığını belirtmektedirler. (1) Bilimsel yaklaşım ve kavramların doğru anlaşılamaması Türkiye’de evrimi anlamadaki sıkıntının kaynağı olduğu bir gerçektir. Bu nedenle Türkçe bir evrim kitabının bu sorunu gidermeye yardımcı olacak nitelikte olması gerekir. Evrimsel Analiz kapsamındaki tüm konular analitik bir bilimsel yaklaşım ile sunulmuş ve zengin ampirik verilerle desteklenmiştir. (2) Biyolojik bilimler günümüzün en aktif araştırma alanlarından biridir ve biyolojik bilgiler sürekli olarak yenilenmekte ve artmaktadır. Kitap en son verileri içeren dördüncü baskısı üzerinden Türkçeye çevrilmiştir. (3) Evrimsel Analiz’in ikinci baskısı yedi yıl önce aynı ekip tarafından Türkçe olarak okurlara sunulmuştu. Geçen süre içerisinde alınan geri bildirimler ve ekibin kendi deneyimleri ışığında daha iyi bir kitap sunma fırsatı verdi.

Kitap kapsamı özet olarak aşağıdaki gibidir.

• Kısım I, Giriş (4 bölüm), evrimin kitaplarda ve sınıfta anlatılanların dışındakilerle ilişkisini göstermekte, klasik ve yeni gelişmelerin karışımı ile evrim gerçeğinin tanımlanmakta, gözlemsel bir süreç olarak doğal seçilimi tanıtmakta ve modern evrimsel ağaçların oluşturulma metotlarını anlatmaktadır.

• Kısım II, Evrimsel Değişim Mekanizmaları (5 bölüm), Mutasyon, seçilim, göç ve sürüklenmenin nasıl evrimsel değişim oluşturduğunu test ederek modern evrimsel biyolojinin teorik temelini tanımlamaktadır.

• Kısım III, Adaptasyon (6 bölüm), adaptasyonu çalışmak için bir dizi metodu tanıtmakta ve eşeysel seçilim, akraba seçilimi, yaşam öyküsü evrimi ve Darwinist tıp araştırmalarında ilişkin kapsamlı açıklamalar sunmaktadır.

• Kısım IV, Yaşam Tarihi (5 bölüm), türleşmenin analizi ile başlamaktadır. Sonra yaşamın kökeni, evrensel filogeni ve çok hücreli canlıların tarihindeki ana olaylarını ele almaktadır. Makroevrimi anlamadaki önemi nedeniyle, Gelişim ve Evrim bölümümüz bu ünitenin bir konusudur. Hem ünite hem de kitap insanın evrimi ile son bulmaktadır.

Scott Freeman ve Jon C. Herron (University of Washington) tarafından hazırlanan Evrimsel Analiz (Evolutionary Analysis)’in Türkçe çevirisinin editörlüğünü Prof. Dr. Battal Çıplak (Akdeniz Üniversitesi), Prof. Dr. Hasan H. Başıbüyük (Cumhuriyet Üniversitesi), Doç. Dr. Süphan Karaytuğ (Mersin Üniversitesi) ve Doç. Dr. İslam Gündüz (Ondokuz Mayıs Üniversitesi) üstlenmiş ve farklı üniversitelerden 12 akademisyen çeviride görev almıştır. Kitap, PALME YAYINCILIK tarafından yayınlanmıştır.

Evrimsel Analiz, bilimsel yöntemin canlı bilimlerdeki olgulara uygulamanın, sınanabilir hipotezler kurmanın ve var olan hipotezleri alandan alana genellemenin güzel örneklerini sunmakta ve canlı bilimlerinin farklı alt disiplinlerince üretilen bilgilerinin nasıl etkin bir şekilde ilişkilendirildiğini ortaya koymaktadır. Evrimsel Analiz sadece canlı bilimciler değil, her entelektüelin yararlanabileceği nitelikte hacimli bilgiler içeren bir eserdir.

Gönderen: Battal Çıplak