Evrim Çalışkanları » Konuşmalar-Videolar

Yaşamın kökenine dair: Hidrotermal menfezler

duygu — Wed, 23 Jun 2010 15:45:36 +0000

Bilim insanları, yaşamın ilk kez nerede ortaya çıktığı sorusuna cevap bulabilme olasılığı barındıran (gelgit havuzlarından kaplıca ve sıcak su kaynaklarına) pek çok ortamı araştırıyorlar. Bununla birlikte yakın zamanda bazı bilim insanları, yaşamın ilk olarak okyanus derinliklerindeki hidrotermal menfezlerin yakınında ortaya çıktığı hipotezini güçlendiren çalışmalar yaptılar. Bu menfezlerde bulunan kimyasallar ve bu kimyasalların sağladığı enerji, yaşamın evrilmesi için, pek çok kimyasal tepkimeye gerekli olan yakıtı sağlamış olabilir. Üstelik, biyologlar günümüzdeki organizmaların DNA dizilimlerini kullanarak, yaşayan tüm canlıların en yakın zamanda yaşamış ortak atasının izini sürdüler ve bu canlının, hidrotermal menfezlerde yaşamış olması çok olası olan sucul, olağanüstü sıcaklıklarda yaşayan bir mikroorganizma olabileceğine dair bazı izlenimler edindiler. Her ne kadar yaşamın, denizlerin derinliklerindeki bu menfezlerde başladığı hipotezini destekleyen bir dizi kanıt olsa da, emin olmaktan hala çok uzaktayız, ama araştırmalar devam ediyor ve nihayetinde bu araştırmalar yaşamın kökeni için başka ortamları işaret edebilir. (Yaşamın kökeni hakkında daha ayrıntılı bilgi için bu sayfalara göz atabilirsiniz).

fotoğraf www.bio.miami.edu'dan

Hidrotermal menfezler, okyanusların hiç güneş ışığının erişemediği derinliklerindeki “baca”lar. Bu bacalar, topraktaki yarıktan içeri girip magma ile karşılaşınca çok ısınarak geri fışkıran suyun (sıcaklığı 300 santigrattan bile yüksek olabiliyor), dışarıda neredeyse donma noktasında olan soğuk su ile karşılaşınca içinde çözülmüş mineralleri çökeltmesi ile oluşuyor. Menfezler, tektonik levhaların birbirinden ayrılmakta olduğu okyanus şeritlerinde oluşuyor. Hidrotermal menfezin yarattığı kimyasal enerji bakımından zengin bu ortam, inanılmaz çeşitlilikte ve bollukta canlı türüne yaşam alanı sağlıyor.

Wikipedia'dan

Hidrotermal menfezler (ve derin denizlerde yaşayan acayip canlı türleri) hakkında, TED‘in düzenlediği konferanslar sırasında yapılan iki harika konuşmayı izleyerek daha çok bilgi edinebilirsiniz. Konuşmaların Türkçe altyazısı mevcut:

İlk konuşma: David Gallo – Okyanusun derinliklerindeki hayata dair
David Gallo bizi, denizaltılar tarafından çekilen renkli videolar aracılığıyla Dünya’nın en karanlık, en vahşi, zehirli ve muhteşem yaşam alanlarına, yaşamın çok acayip, çok esnek ve şaşırtıcı derecede bereketli olduğu okyanus derinliklerindeki vadilere ve volkanik şeritlere götürüyor.

İkinci konuşma: Mike deGruy: Ahtapotun kancasında

Sualtı film yapımcısı Mike deGruy okyanusu on yıllardır yakından inceliyor. Çok iyi bir hatip olan deGruy, gezegenimizin mavi kalbine dair hayranlığını, heyecanını — ve korkularını — paylaşmak için Mavi Görev’de sahneye çıkıyor.

İyi seyirler…

Hazırlayan: B. Duygu Özpolat

(Not: İlk paragraf Evrimi Anlamak’tan).

İki video: “Mikroevrim” ve “Kanser ve bağışıklık sisteminin evrimi”

duygu — Wed, 10 Mar 2010 19:12:13 +0000

II. Evrim, Bilim ve Eğitim Sempozyumu’nda yapılan konuşmalardan ikisi ile karşınızdayız:

1) Araştırma Görevlisi Kahraman İpekdal’ın “Mikroevrim” konulu konuşması:

Kahraman’ın bu konuşmasında bahsettiği konular hakkında biraz daha bilgi edinmek isterseniz Evrimi Anlamak‘taki şu yazılara göz atabilirsiniz:

Mikroevrim hakkında temel bilgiler.

Genetik çeşitliliğin sığınakları. (YENİ BÖLÜM!)

2) Prof. Dr. Şevket Ruacan’ın “Kanser ve bağışıklık sisteminin evrimi” konulu konuşması:

Prof. Dr. Şevket Ruacan’ın bu konuşmasında bahsettiği konuda biraz daha bilgi edinmek isterseniz Evrimi Anlamak‘taki şu yazıya göz atabilirsiniz:

Kansere evrimin merceğinden bakış. (YENİ BÖLÜM!)

Keyifli seyirler ve okumalar.

Evrim Çalışkanları

D. J. Futuyma ile Röportaj

EC — Mon, 08 Mar 2010 14:15:35 +0000

Douglas Futuyma ile II. Evrim, Bilim ve Eğitim Sempozyumu sırasında yapılan röportaj yayında. Biz de buradan duyuralım. Uygar Polat’ın soruları, soLvideo’nun ve Üniversite Konseyleri Derneği’nin emeği ile yayına sunulmuş. İyi seyirler.

Douglas Futuyma ile Röportaj from Universite Konseyleri on Vimeo.

D. J. Futuyma

Akademik Evrim Çalışkanları Neleri Araştırıyor: Dr. Betül Kacar Arslan

duygu — Fri, 22 Jan 2010 05:15:41 +0000

Hatırlarsanız, Akademik Evrim Çalışkanları’nı bulduğumuz yerde kamera karşısına oturtup araştırma konularını bize “mikrofon zoruyla” anlattırıp, bu sayede genç akademisyenlerimizi sizlere tanıtarak çalışmaları hakkında fikir edinmenizi amaçladığımız bir video serisine başlamış ve bu serinin ilkini de Dr. Erol Akçay ile gerçekleştirmiştik. Dumanlı dağların tepesinden New Orleans’ın deniz seviyesinin altındaki çukurluğuna indik. Şehri görmeye gelen Dr. Betül Kacar Arslan‘ı yakalayıp, New Orleans’a yakışmayacak derecede soğuk bir günde, Tulane Üniversitesi’nin kadim ağaçlarından birinin altındaki banka konuşlandık ve ona doktora sonrası araştırmalarını anlattırdık.

Betül, doktorasını ABD’de Emory Üniversitesi’nin Biyokimya Bölümü’nde, enzimoloji ve enzim evrimi üzerine yaptıktan sonra şu anda deneysel evrim konusunda Georgia Tech’te doktora sonrası araştırmacı olarak bilim kariyerine devam ediyor. Aynı zamanda bir Evrim Çalışkanı olan Betül, ara ara NTV Bilim’e popüler bilim makaleleri yazıyor.

Betül’le sohbetimizin kamera arkası görüntüleri burada:

Sohbetin videosu ise işte burada:

Akademik Evrim Çalışkanları’nın araştırma konuları ile aydınlandığımız video serimiz devam edecek. Video çekimlerini ve düzenlemesini yapan Murat Arslan’a ve kamera arkası fotoğraflarını çeken A. Murat Eren‘e çok teşekkür ederiz.

Hazırlayan: B. Duygu Özpolat

SONRADAN EKLENEN BİR NOT:

“10:20-11:20 arasında da sözünü ettiğimiz ‘evrimin tekrarlanabilirliği’ hususunu biraz daha netleştirmekte fayda var sanırım. Dawkins’e göre evrim her şekilde her zaman aynı şekilde sonuçlanir’ ifadesinde kastedilen, Dawkins’in Kor Saatçi kitabında da bahsettiği, evrimsel sürecin yol alabileceği çok sayıda seçeneğe rağmen ulaşacağı son durağın aşağı yukarı her seferinde benzer olacağı (elbette ki aynı şartlar altında kendini tekrar eden evrimsel süreçler için yapılmış bir açıklama). Buna karşılık, S.J. Gould’un da aralarinda bulundugu bir kisim biyologlar, evrimin ulaşabileceği noktanın kestirilemez olduğu ve her seferinde farklı ilerleyeceğini söyler. R.Dawkins’in son kitabı “The Greatest Show on Earth’de de “historical contingency’ kavramı ve meşhur Lenski deneyi uzun uzun anlatılıp irdelenmiştir.

Nedir bu Lenski deneyi?

Aşağıdaki referanslarda bulabileceğiniz Blount et al. (2008)’de açıklanan bu deney aynı anda 12 E.koli bakterisinin minimum besin ortamında evrilmesiyle başlıyor. Normalde 16 saat yetecek besin verilen bakterilere ~6 saat yetecek besin veriliyor. Dolayısı ile 16 saat sonunda sadece bu kısıtlı besin ortamına kendini adapte edebilmiş bakteriler hayatta kalabiliyor.

“Ölen ölür, kalan sağlar bizimdir” felsefesi ile hareket eden Lenski, hayatta kalan bakterileri her gün seçiyor. Seçilen bakteriler ile 15 sene boyunca bu deney tekrarlanıyor (unutmayınız ki deneyde toplam 12 ayrı bakteri soyu vardi). Geçen zamanın sonunda, 12 bakteriden sadece bir tanesi içinde bulunduğu minimal besin ortamında bolca var olan “sitrat” kimyasalını ana besin maddesi olarak kullacak şekilde evrilmiş olduğu gözlemleniyor. Dolayısı ile diğer 11 bakteri (henüz hepsi tam olarak analiz edilmediyse, şimdilik görüldüğü kadarı ile) yeni şartlara kritik bir adaptasyon sağlayamazken, 12. bakteri bu yeni ortama kendini uydurabilecek şekilde evriliyor. Demekki evrimsel süreç diğer 11 bakteri soyu için kendini tekrar ettiyse de, 12. si için tekrar etmedi ve 12. bakteri yeni ortama adaptasyon sağlayarak, başlangıçtaki soydan çok daha farkli ve yeni secilim sartlarina dayanıklı olarak evrildi.

İlginiz icin teşekkür ederim,

~B.K. Arslan”

KAYNAKÇA

Bu arada, videoda bahsedilen konularda daha fazla bilgi edinmek isterseniz Betül’ül hatırladığı şu kaynakçadan faydalanabilirsiniz:

Deneysel Evrim

Barrick, J.E., Yu, D.S.*, Yoon, S.H., Jeong, H, Oh, T.K., Schneider, D., Lenski, R.E., and Kim, J.F. 2009. Genome evolution and adaptation in a long-term experiment with Escherichia coli. Nature. 461:1243-1247

Blount, Z. D., C. Z. Borland, and R. E. Lenski. 2008. Historical contingency and the evolution of a key innovation in an experimental population of Escherichia coli. Proceedings of the National Academy of Sciences, USA 105:7899-7906

Antik genleri canlandırma yöntemi ve evrimsel sentetik biyoloji:

Purnick, P. E. M. & Weiss, R. Nature Rev. Mol. Cell Biol. 10, 410-422 (2009)

Gaucher, E. A., Ganesh, O. & S. Govindarajan (2008). Paleotemperature trend for Precambrian life inferred from resurrected proteins. Nature, 451: 704-707.

Gaucher, E. A., Burgan, M. F., Thomson, J. M. and S. A. Benner (2003). Inferring the paleoenvironment of ancient bacteria based on resurrected ancestral proteins. Nature 425:285-288.

Benner, S. A., Caraco, M. D., Thomson, J. M. and E. A. Gaucher (2002). Planetary biology – paleontological, geological, and molecular histories of life. Science 296:864-868.

Betül’ün araştırma konusu hakkında çıkan bir haber: (2009 top 10 stories)

http://www.astrobio.net/index.php?option=com_retrospection&task=detail&id=3349

Evrim Sempozyumu’nun videoları yayında

EC — Thu, 17 Sep 2009 21:08:50 +0000

II. Evrim, Bilim ve Eğitim Sempozyumu’nun iki günlük yoğun temposunda bazı sunumlara yetişemeyenler ya da zaten baştan kaçıranlar için kayıt altına alınan videolar kurgu yapılarak evrimsempozyumu sitesine yükleniyor. Aykut Kence, Aslı Tolun ve Oğuz Altungöz’ün sunumları; Türkiye’de evrim öğretimi, akıllı tasarımın kökenleri, akrabalık nasıl oluyormuş ki, evrim işe yarar mı, insanlar da evrilebilir mi gibi oldukça geniş sorular kümesini cevaplamaya çalışıyor. “Evrimin ve bilimin toplumsallaşmasını, doğru öğrenilmesini önemsiyoruz” diyen sempozyum ekibine kulak verelim ve izlediğimiz videoları paylaşalım. Yine kayıtlar soLvideo ekibine, kurgu Üniveriste Konseylerine ait. İyi seyirler

evrim sempozyumu sunumları

Haber: Zelal Durmuş

Akademik Evrim Çalışkanları Neleri Araştırıyor: Dr. Erol Akçay

duygu — Thu, 10 Sep 2009 14:59:12 +0000

Evrim Çalışkanları’nda gönüllü olarak yer alan pek çok muhteşem insan var. Bu insanlardan bir kısmını akademisyenler oluşturuyor. Bundan böyle sizlere akademik Evrim Çalışkanları’nın hangi konularda bilimsel araştırmalar yürüttüklerinden bahsedeceğiz. Bu sayede bilim insanlarına, çalışmalarını bilimseverlerle paylaşabilme olanağı yaratmayı, bilimseverlere de bilimsel araştırmalar konusunda ilk elden fikir vermeyi sağlamayı umuyoruz.

Bu dosyanın ilk konuğu Dr. Erol Akçay. Erol ODTÜ’de Fizik ve Biyoloji bölümlerinde çift anadal yaptıktan sonra ABD’de Stanford Üniversitesi’nin Biyolojik Bilimler bölümünde Joan Roughgarden’ın öğrencisi olarak doktorasını tamamladı. Şu anda yine ABD’de Ulusal Matematik ve Biyoloji Sentezi Enstitüsü’nde (National Institute for Mathematical and Biological Synthesis) bağımsız doktora sonrası araştırmacı olarak bulunuyor. Bunların yanı sıra, Evrim Çalışkanları’nın kuruluş aşamasından itibaren Proje Yürütme Kurulu’nda görev alan Erol’u Müspet İlimler Blogu‘nun yazarlarından biri olarak da tanıyor olabilirsiniz.

Geçtiğimiz 7 Eylül Pazartesi’nin ABD’de tatil olmasını fırsat bilerek, 3 günlük hafta sonunu Erol’un yeni taşındığı Knoxville şehrinin yakınlarındaki Smoky Mountains’ta eşim, ben, arkadaşımız Murat ve Erol’la birlikte kamp yaparak geçirmeye karar verdik. Erol’u yakalamışken ve hazır yanımda kameram da varken oturup onun doktora tezinde yaptıklarından ve şu anda yürüttüğü doktora sonrası araştırmalardan bahsettik. İşte “Akademik Evrim Çalışkanları Neleri Araştırıyor” serisinin ilk ürünü: çadır kampında Dr. Erol Akçay ile röportaj.

Hazırlayan: B. Duygu Özpolat

Fotoğraf: A. Murat Eren

Douglas Futuyma’nın sempozyum konuşması – Türkçe altyazılı

duygu — Mon, 10 Aug 2009 21:29:44 +0000

Bildiğiniz gibi II. Evrim, Bilim ve Eğitim Sempozyumu geçtiğimiz Mayıs’ta düzenlenmiş ve ünlü biyolog Douglas Futuyma bu sempozyuma konuşmacı olarak katılmıştı. (Hatta kimi Evrim Çalışkanları’nın eline düşmüş, İstanbul trafiğinde soru yağmuruna tutulmuştu.) Futuyma’nın sempozyumda yaptığı konuşma Solvideo grubu tarafından çekilmiş ve Üniversite Konseyleri Derneği de video düzenlemesini yapmış. Türkçe altyazılı bu konuşmayı İngilizce bilen bilmeyen tüm okurların ilgiyle izleyeceğine eminiz. İyi seyirler.

(Not: Duyduğumuza göre sempozyum konuşmalarının devamı yoldaymış!)