Bilim ve Gelecek dergisi Ankara temsilciliği, ODTÜ’de Evrim üstbaşlığı ile bir panel düzenliyor.
Panel 6 Mayıs 2010 Perşembe günü saat 12.30′da ODTÜ MM-25 salonunda gerçekleşecek. Panelin konuşmacı listesi şöyle:
Prof. Dr. Aykut Kence – ODTÜ Biyoloji Bölümü
Prof. Dr. Metin Özbek – Hacettepe Üniversitesi Antropoloji Bölümü Bölüm Başkanı
Prof. Dr. Mahinur Akkaya – ODTÜ Kimya Bölümü
Dr. Alaeddin Şenel
Ender Helvacıoğlu – Bilim ve Gelecek Dergisi Yayın Yönetmeni
Panele katılmak için ODTÜ girişinde etkinliğin yerini ve başlığını söyleyerek ziyaretçi kartı almak gerekmektedir.
Panelin Facebook sayfası burada.
1) Bakteri evrimi ile savaşmak
Dr. Carl Bergstrom evrimi yönlendiriyor. Washington Üniversitesi’ndeki laboratuvarında Carl, mikrop popülasyonlarının evrimsel geleceklerini nasıl kontrol edebileceğini, onları farklı ortamlara sürükleyerek anlamaya çalışıyor. Bu laboratuvar, geleneksel bir biyoloji laboratuvarına hiç benzemiyor: burası odalar, test tüpleri, mikroskoplar ya da petri kapları yerine bilgisayarlar, yazı tahtaları, kitaplar ve kahve makineleri ile dolu. Carl daha zeki köpekler yaratmaya ya da T. rex’i yeniden canlandırmaya çalışmıyor. Onun gözü daha ulaşılabilir bir hedefte: hastanelerde ilaçlarımıza karşı direnç geliştirebilecek şekilde evrilmiş bakterileri kontrol altına almak. Bu çalışmasında araç olarak bilgisayarları, matematiği ve evrim kuramını, fikirlerini test edebilmek için de hastanelerin yoğun bakım ünitelerini kullanıyor. Bu çalışma, evrim kuramının insan yaşamındaki en önemli uygulamalarından birine örnek.
2) Çiftçiler İlaç Bağımlılığını Bırakıyor
Bu ay bakterilerin antibiyotik direncine sahip olacak şekilde evrilmesi konusunda bir diğer yazı da Evrimi Anlamak’taki Evrim Haberleri arşivinden geliyor. Eylül 2005 tarihli bu haber, kümes hayvanları için kullanılan antibiyotiklerin insan sağlığına dolaylı etkileri ile ilgili. Haberde Baytril isimli antibiyotiğin kümes hayvanlarında kullanımının Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) tarafından yasaklanması anlatılıyor. Bu kararın alınma sebebi, antibiyotiklere dirençli bakterilerin evriminin doğuracağı tehlikeleri azaltmak. Bu yazının sonunda öğretmenlerimizin derslerde kullanabilecekleri tartışma soruları ve kaynakça bulunuyor.
3) Evrim Biliminin Kanıtları
Evrim kuramının kalbinde yatan temel fikir, yaşamın milyarlarca yıldır var olduğu ve zaman içinde değişime uğradığıdır. Kanıtların ezici çoğunluğu bu gerçeği destekler. Bilim insanları evrimin detayları hakkında tartışmaya devam ediyorlar, ancak “Yeryüzündeki yaşam uzun bir geçmişe sahip midir?” sorusunun cevabı en azından iki yüz yıldır “evet” olarak yanıtlanıyor. Bu bölümde dünya üzerindeki yaşamın öyküsünü ortaya dökmek için kullanılan kanıt gruplarını keşfedeceksiniz.
Keyifli okumalar!
Evrim Çalışkanları
Küçük bir hatırlatma: Yeni yayınlanan bölümlerden haberdar olmak için Evrimi Anlamak ana sayfasındaki “bizden haber alın” kutusuna e-posta adresinizi yazarak haber listemize üye olabilir veya Facebook sayfamızdan yenilikleri ve etkinlik haberlerini takip edebilirsiniz. Ayrıca yeni bölümlerin listesine bu sayfadan da ulaşabilirsiniz. Önerileriniz, sorularınız veya bize katkı koyabileceğiniz konular için bu blogdaki “hakkımızda” sayfasındaki e-posta adresinden bizlerle bağlantıya geçebilir veya bu yazıya yorum yazarak düşüncelerinizi bizlerle paylaşabilirsiniz.
Evrim Çalışkanları, Avrupa Evrimsel Biyoloji Derneği’nin (European Society of Evolutionary Biology – ESEB) anadili İngilizce olmayan ülkeler için açtığı halk eğitimi para fonundan pay almaya hak kazandı. Evrim Çalışkanları’na ayrılan fon, Evrimi Anlamak sitesinin Türkiye’de daha geniş kitlelere tanıtılması için kullanılacak.
Fon başvurusunda emeği geçen tüm Evrim Çalışkanları’na teşekkürler!
Bilim ve Ütopya Dergisi 8-9 Mayıs tarihlerinde İzmir’de bir evrim kursu düzenliyor.
Katılım şartları ve başvurular için iletişim bilgileri: Hasan Ali Kızılırmak, 05069095148, 0 232 4259050- evrimkursu@gmail.com- kizilirmakhasanali@gmail.com
Evrim Kursu- İzmir Programı
8- 9 Mayıs 2010 Cumartesi- Pazar saat 09.30- 18.00
09.30- 10.30 Açılış Dersi: Bilim nedir? Bilimin yöntemi?- Prof. Dr. Semih Koray
10.30- 10.45 Soru- Cevap
10.45- 11.00 Çay arası
11.00- 11.30 Türkiye’de Bilim ve Toplum Orhan Bursalı
11.30- 11.45 Soru- Cevap
11.45- 12.00 Çay arası
12.00- 12.30 Darwin, Beagle Yolculuğu ve Evrim Kuramı Prof. Dr. Ali Nihat Bozcuk
12.30- 13.00 Yemek arası
13.00- 13.30 Darwin, Beagle Yolculuğu ve Evrim Kuramı Prof. Dr. Ali Nihat Bozcuk
13.30- 13.45 Soru-Cevap
13.45- 14.00 Çay arası
14.00- 14.30 Evrim’e Moleküler Kanıtlar Doç. Dr. Filiz Gürel
14.30- 14.45 Çay arası
14.45- 15.15 Evrim’e Moleküler Kanıtlar Doç. Dr. Filiz Gürel
15.15- 15.30 Soru- Cevap 15.30- 15.45 Çay arası
15.45- 16.15 Evrimsel Psikolojiye Giriş: Temel Kavramlar, Bulgular ve Tartışmalar Dr. Hasan G. Bahçekapılı
16.15- 16.30 Çay arası
16.30- 17.00 Evrimsel Psikolojiye Giriş: Temel Kavramlar, Bulgular ve Tartışmalar Dr. Hasan G. Bahçekapılı
17.00- 17.15 Soru- Cevap
17.15- 17.30 Çay arası
17.30- 18.15 Evrim ve Davranış: Davranışın Homojen ve Heterojen Yapıtaşları Doç. Dr. Hakan Çetinkaya
18.15- 18.30 Soru- Cevap İkinci Gün
10.30- 11.30 Evrim gerçeği Prof. Dr. Ali Demirsoy
11.30- 12.00- Soru- Cevap
12.00- 13.00 Yemek arası
13.00- 14.00 Evrim gerçeği Prof. Dr. Ali Demirsoy
14.00- 14.15 Soru- Cevap
14.15- 14.30 Çay arası
14.30- 15.00 İnsanın evrimi Arş. Gör. Ferhat Kaya
15.00- 15.15 Çay arası
15.15- 15.45 İnsanın evrimi Arş. Gör. Ferhat Kaya
15.45- 16.00 Soru-Cevap
16.00- 16.15 Çay arası
16.15- 16.45 Fosil örnekleri ile evrim teorisi Arş. Gör. Ferhat Kaya
16.45- 17.00 Çay arası
17.00- 17.30 Fosil örnekleri ile evrim teorisi Arş. Gör. Ferhat Kaya
17.30- 17.45 Soru- Cevap
17.45- 18.15 Katılım Belgelerinin Sunulması
Bu yazı kendisi aynı zamanda bir Evrim Çalışkanı olan Can Holyavkin tarafından, Biyo RSS Blogu için kaleme alınmıştı. Eş zamanlı olarak yazıyı buradan yayınlıyor, Can’a teşekkür ediyoruz.
Bir süre önce internette rastladığım ilkel bir evrim simülasyonunu sizinle burada paylaşmıştım. Bu sefer tanıtımını yapacağım simülasyon ise bambaşka.
Evrim teorisi içinde ne varsa bu simülasyonda da var. Rasgele mutasyonlar, Doğal Seçilim, Rasgele Besin Dağılımı, Eş seçimi ve Evrim geçiren küçük canlılar. Diğer adıyla swimbot’lar.
Bu tanıtıma konu olan bu simülasyon, Jeffrey Ventrella adındaki bir programcının 2004’te yazdığı “Darwin Pond” adındaki ufak program ile hayatına başladı.
Bu programın amacı basitti: Hayatı oluşturan basit öğeleri (yemek, çiftleşme vs) bilgisayar ortamında simüle etmek. 2005’te son güncellemesi yapılan program, adı “Gene Pool” olarak değiştirilip, içerik ve görsel açıdan geliştirilerek tekrar yayınlandı.
Peki “Gene Pool” nedir?
“Gene Pool”, yüzlerce sanal organizmanın, yüzme yeteneklerine göre evrildikleri bir bilgisayar programıdır. Bu küçük organizmalar “swimbot” olarak adlandırılıyor.
Swimbot’lar normal canlıların gerçekleştirdiği temel davranışları gerçekleştirebiliyor. Örneğin, diğer canlılar gibi çiftleşebiliyor, yemek yiyebiliyor, hareket edebiliyor ve ölebiliyorlar.
Ve tüm bunların gerçekleşmesinde önemli rolü bulunan “doğayı”, siz kontrol edebiliyorsunuz. Mesela, çiftleşme sırasında dikkate alınacak kriterleri siz belirleyebiliyorsunuz. Örneğin, “benzer renktekiler çiftleşsin” dediğiniz zaman, bir süre sonra, popülasyonda sadece belirli renklerin kaldığını görüyorsunuz. Öte yandan, “her birey kendinden daha büyük bir bireyle çiftleşmeye eğimli olsun” dediğiniz de, bir süre sonra dev yüzücüler ortaya çıkmaya başlıyor.
Çiftleşen bireylerin çocukları da, ebeveynlerin özelliklerinin karışımını alıyor. Burada tüm karakterlerin eşit baskınlıkta olduğu varsayılıyor. Genler, ebeveynlerden yavrulara rasgele geçiyor.
Swimbot’ların diğer bir ihtiyacı da yemek yemek. Yemekler, doğal ortamda bulunduğu gibi, rasgele yerlerde ortaya çıkabiliyor. Yiyeceklerin tekrar oluşma hızlarını ve ne kadar alana yayılacaklarını ayarlayabiliyorsunuz. (Böylece, mesela yiyeceğin kısıtlı olduğu bir ortamda swimbotların nasıl evrildiğini test edebilirsiniz.) Programla gelen diğer harika bir özellik de, zamana bağlı olarak yemek ve popülasyon arasındaki ilişkiyi görebilmenizi sağlayan bir tablo bulunması.
Swimbot’ların belli bir enerjisi var. Bu enerji, gösterdikleri yüzüş şekli ile orantılı şekilde azalıyor. Besin aldıkça tekrar yükseliyor. Dolayısı ile etkili yüzüş gösteremeyip, besine ulaşamayan “başarısız” bireyler gen havuzundan siliniyor.
Havuzunun içinde çoğu zaman yüz kadar swimbot olabiliyor. Bunların bazıları çok hoşunuza giderse, onları hareket ettirip besine kolay yoldan ulaşmalarını sağlayabiliyorsunuz. (Doğa da bazen adil olmayabilir! Ya da bunun “yapay seçilim” olduğunu varsayabiliriz.) Bu favori swimbot’larınızı kaydedip ileride yeni bir havuzda da yer almalarını sağlayabiliyorsunuz.
Programı ücretsiz olarak indirip kurabilmeniz mümkün. Mac ve Windows için ayrı ayrı sürümleri mevcut. 314 kb’lık boyutu ile bilgisayarda da oldukça ufak bir yer kaplıyor.
Windows Kurulum Dosyası / Mac Kurulum Dosyası
Programın nasıl çalıştığı, temelleri, swimbot’ların gerçekleştirdiği hareketlerin neye dayandırıldığı, çiftleşme kriterlerinin ayrıntıları gibi bilgilere ve daha fazlasına, programın yaratıcısı Jeffrey Ventrella tarafından yazılan kitapçıktan ulaşabilirsiniz.
GenePool: Exploring The Interaction Between Natural Selection and Sexual Selection
“Evrimi Anlatıyoruz” Gezileri devam ediyor.
15 Nisan Perşembe
“Evrim Kuramı Üzerine” Araş. Gör. Deniz Şahin (İTÜ Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü)
“Moleküler Kanıtlar” Doç. Dr. Filiz Gürel (İ.Ü. Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü)
Yer: İstanbul Teknik Üniversitesi / Kültür Sanat Birliği Küçük Salon (Maslak Yerleşkesi)
Saat: 16:30
Kitap ödüllü 3. yarışmamızın sonuçları belli oldu!
Sorduğumuz soruya doğru cevap verip Kuzey Yayınları’ndan Richard Dawkins’in “Yeryüzündeki En Büyük Gösteri” kitabını kazanan talihli okurlarımız şöyle:
Çiçek Dilek Bakanay, Ulaş Burak, Hasan Suphi, Uygar Mitat, Damla Beton
Kendilerini kutluyoruz.
Kazananların yarisma [at] evrimcaliskanlari.org adresine, isim, soyad, telefon numarası ve kitabın postayla gönderileceği adresi en kısa zamanda bildirmeleri gerekiyor.
Sorduğumuz soruların cevabı şöyle olacaktı:
1) CEVAP: A, C, D.
Açıklama: Dişi balıklar eşleşmek için açık renkli yüzeyde göze çarpan renkli lepistesleri tercih ederler. Bu yüzden A, C ve D şıklarındaki balıklar eşeysel seçilim sonucu tercih edilmiş olur. B şıkkındaki balık hem ortamla benzer renge sahip olduğundan hem de göze çarpmasını sağlayacak deseni olmadığından dişiler tarafından seçilmez veya renkli balıklara oranla çok daha az seçilir.
2) CEVAP: B
Açıklama: Burada ortamda bir avcı var. Avcı, göze çarpan renkli balıkları yakalayacağından, A, C ve D şıklarındaki balıkların hayatta kalma oranı düşecektir. Bu da zamanda B şıkkındaki balığın seçilmesi ile sonuçlanacaktır.
Kitap ödüllü yazılarımız devam edecek! Kaçırmamak için RSS üzerinden bizi takip edebilir, Evrimi Anlamak anasayfasındaki “bizi takip edin” kutusuna e-posta adresinizi girerek haber listemize üye olabilir veya Facebook sayfamıza abone olabilirsiniz.
Nisan 12, 2010
Yarışma |
1 Yorum
Karadeniz Teknik Üniversitesi Biyoloji Kulübü’nün geleneksel “Moleküler Biyoteknoloji Bahar Okulu“nun beşincisi 22-25 Nisan 2010 tarihleri arasında düzenlenecek. Aralarında Prof. Dr. Ali Demirsoy’un da bulunduğu konuşmacıların listesi burada. Katılmak istiyorsanız bir an önce kayıt yaptırmayı unutmayın!
Diğer etkinlik haberimiz ise İzmir’den. Düşünbil Dergisi ve İzmir Büyükşehir Belediyesi’nin ortaklaşa düzenlediği “İnsan Nasıl İnsan Oldu” isimli konferans 11 Nisan Pazar günü İsmet İnönü Kültür Merkezi’nde saat 14.00′da gerçekleşecek. (Ayrıntılar aşağıdaki posterde).
Evrim kuramının kalbinde yatan temel fikir, yaşamın milyarlarca yıldır var olduğu ve zaman içinde değişime uğradığıdır. Kanıtların ezici çoğunluğu bu gerçeği destekler. Bilim insanları evrimin detayları hakkında tartışmaya devam ediyorlar, ancak yeryüzündeki yaşamın uzun bir geçmişe sahip olup olmadığı ve türlerin birbirinden türeyip türemediği soruları, en azından iki yüzyıldır olumlu yanıtlanıyor.
Hatırlarsanız geçtiğimiz aylarda Evrim Çalışkanlarına da destek veren, artık hepimizin tanıdığı Richard Dawkins, Eylül 2009’da Darwin yılı şerefine yeni kitabı The Greatest Show on Earth’ü yayınlamıştı. Her biri aynı zamanda Evrim Çalışkanı olan çevirmenlerden oluşan ufak bir ekip, kitabın Türkçe’si için uzun zamandır titizlikle çalışıyordu ve kitap Yeryüzündeki En Büyük Gösteri adıyla Mart 2010 ayı içerisinde raflardaki yerini aldı. Kitabın önsözünü ve 1. bölümünü buradan sizlerle paylaşıyoruz. O sayfalardan da okuyabileceğiniz gibi, Dawkins artık yığınla birikmiş olan evrimin kanıtlarını okurları için güzelce özetlemek istemiş ve bunu da her zamanki akıcı ve açıklayıcı diliyle oldukça başarılı bir şekilde yapmış. Kitapta pek çok evrimsel hikaye ve güncel bilimsel bulgular, olgusal açıklama, felsefi çıkarım ve deneysel uygulama anlaşılır görseller ve öğretici örneklerle okuyucuya aktarılıyor. Ama Dawkins elbette bu bilgileri Darwin’den Wallace’a pek çok bilim insanından şairlere ve yazarlara kadar ilgiyle okuyacağınız alıntılarla da zenginleştiriyor. “Evrimi Anlamak Hayatı Anlamaktır” diyor ve bu kitabı keyifle okuyacağınızı umuyoruz.
Künye:
YERYÜZÜNDEKİ EN BÜYÜK GÖSTERİ – Evrimin Kanıtları
Orijinal İsim: The Greatest Show on Earth – The Evidence For Evolution
Yazar: Richard Dawkins
Çevirenler: İstem Fer, Kahraman İpekdal, B. Duygu Özpolat ve Uygar Polat
Editör: Uygar Polat, Tunç Tuncay Bilgin
Yayıncı: Kuzey Yayınları 2010,
Detay: 444 sayfa
YARIŞMA (Güncelleme: Yarışma sona ermiş bulunmaktadır)
Daha önce yaptığımız gibi sizler için bir yarışma sorusu hazırladık. Aşağıdaki yarışma sorusuna doğru cevap veren kişiler arasından çekilecek kurada seçilen 5 kişi Kuzey Yayınları’ndan kitap ödülü kazanacak. Yarışmaya katılım için herhangi bir yaş sınırı yok. Tek yapmanız gereken, e-postanızın “konu” kısmına “YARIŞMA-03″ yazıp, cevabı e-postanızda belirtip, yarisma[at]evrimcaliskanlari.org adresine göndermek ([at] yerine @ işaretini koymanız gerekiyor).
Unutmayın! E-postanızı 8 Nisan 2010 Perşembe Türkiye saati ile gece 12:00′a kadar göndermiş olmanız gerekiyor. 12 Nisan Pazartesi günü sonuçları buradan açıklayacağız.
İşte yarışma sorumuz: Bu soru, Evrimi Anlamak’ta ilk kez buradan yayınladığımız yeni bir bölüm olan “Evrim Biliminin Kanıtları“ndan geliyor. Bölümü okuduğunuzda Endler’in lepistesler hakkında yaptığı bilimsel araştırmalarının anlatıldığı bir sayfaya rastlayacaksınız. Burada, seçilim baskısının lepisteslerin renk ve desenleri üzerinde nasıl bir etkiye sahip olduğundan bahsediliyor.
Endler’in yazıda sözü edilen deneylerinde, ortamda avcı bulunmadığı durumda etkili olan seçilim eşeysel seçilimdi. Aşağıdaki balıkların hepsinin avcı bulunmayan beyaz (çok açık renk ve desensiz) çakıllı bir havuzda bulundukları durumda: (Soru 1) aralarından hangisinin veya hangilerinin seçilmesini beklersiniz? (Soru 2) Eğer ortama avcı bir tür sokulursa hangisinin veya hangilerinin seçilmesini beklersiniz? (Cevaplarınızı 1. ve 2. soru için şıkları yazarak göndermeniz yeterli).
İpucu: Evrim Biliminin Kanıtları bölümünde Endler’in deneyinin anlatıldığı sayfadaki “Daha Fazlasını Keşfet” bağlantısını mutlaka okuyun!
Ödül: Richard Dawkins’in son kitabı Yeryüzündeki En Büyük Gösteri’nin Türkçe çevirisi.
İyi şanslar!
Nisan 5, 2010
Kitap,
Yarışma |
3 Yorum
Bu ay 3 yeni yazı ile karşınızdayız. Bu yazılardan ilki, kimi türlerin evriminin küresel ısınmadan nasıl etkilendiğiyle ilgili. Diğer iki yazı ise evrim kuramının insan yaşamındaki pratik uygulamalarından bahsediyor: tarım ve sağlık.
1) Evrime Isınmak
Küresel ısınma (iklim değişikliği), adı üstünde, sıcak bir konu. Her ne kadar küresel ısınmanın sebebi, yani insanoğlunun üretimleri sonucu ortaya çıkan sera gazlarının sıcaklık artışına sebep olması, yeni bir haber değilse de, küresel ısınmanın etkileri hep manşetlerde. Hatırlarsanız, bir Evrim Çalışkanı olan Dr. Arpat Özgül’ün de küresel ısınma yüzünden küçülen koyunlar ile ilgili makalesi geçtiğimiz sene Science dergisinde yayınlanmıştı (haberi buradaydı). Yayına hazırladığımız bu yazı ise, konunun ayrıntılarına ve küresel ısınmanın başka türlerde sebep olduğu evrimsel değişikliklere değiniyor. Bu yazının sonunda öğretmenlerimizin derslerde kullanabilecekleri tartışma soruları var.
2) Evrim Biliminin Katkıları: Tarım
Evrim kuramının tarım bitkilerini koruyup geliştirebilmemiz için bize pek çok açıdan nasıl yardımcı olduğunu keşfedin. Bu yazı genetik çeşitlilik, hastalıklara direnç ve tarım zararlılarını kontrol altına alma konularına odaklanıyor ve şu soruları cevaplıyor: Evrim Dünya’daki besin üretimini nasıl etkiler? Genetik çeşitlilik eksikliği tahıllara nasıl zarar verir? Evcil tahılların evrimsel tarihini anlamak neden önemlidir? Zararlılar zararlıkırana karşı nasıl direnç kazanırlar/geliştirirler?
3) Kansere, Evrimin Merceğinden Yeni Bir Bakış
Amerika Birleşik Devletleri’nde sadece bu yıl 200.000 kadına göğüs kanseri tanısı kondu. Bu yüzden bu araştırmalara bütçe yaratılması, araştırma sonuçlarıyla milyonlarca insanın hayat kalitesinin ve yaşama olasılığının yükselmesini sağlayabilir. Fakat artan ilgi ve paraya rağmen, göğüs kanseri ve diğer kanser türlerinin tedavisi, hepimizin bildiği gibi, oldukça zor. Evrimin merceğinden bakmak, kanser tedavisinin neden pek kolay olmadığını ve kanserde yeni tedavi yöntemlerinin neden gerekli olduğunu açıklamaya yardımcı oluyor. Bu yazının sonunda da öğretmenlerimizin derslerde kullanabilecekleri tartışma soruları var.
Keyifli okumalar!
Evrim Çalışkanları
Küçük bir hatırlatma: Yeni yayınlanan bölümlerden haberdar olmak için Evrimi Anlamak ana sayfasındaki “bizden haber alın” kutusuna e-posta adresinizi yazarak haber listemize üye olabilir veya Facebook sayfamızdan yenilikleri ve etkinlik haberlerini takip edebilirsiniz. Ayrıca yeni bölümlerin listesine bu sayfadan da ulaşabilirsiniz. Önerileriniz, sorularınız veya bize katkı koyabileceğiniz konular için bu blogdaki “hakkımızda” sayfasındaki e-posta adresinden bizlerle bağlantıya geçebilir veya bu yazıya yorum yazarak düşüncelerinizi bizlerle paylaşabilirsiniz.
